Βασικός στόχος της δράσης είναι η καλλιέργεια της ιστορικής ενσυναίσθησης και της πολιτισμικής συνείδησης, με ιδιαίτερη έμφαση στη βιωσιμότητα και στην αειφόρο ανάπτυξη του σχολικού περιβάλλοντος. Μέσα από μια βιωματική, διερευνητική και διαθεματική προσέγγιση, οι μαθητές/τριες μελετούν την ιστορία του σχολείου τους ως αναπόσπαστο τμήμα της τοπικής κοινότητας, εξετάζοντας πρόσωπα, γεγονότα, υλικά τεκμήρια και μεταβολές που διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία του. Στο επίκεντρο τίθεται η παρατήρηση των μεταβολών στο σχολικό περιβάλλον με κριτήριο την αειφορία: από την ανακύκλωση και την εξοικονόμηση ενέργειας μέχρι τον σχεδιασμό με γνώμονα τον φυσικό φωτισμό, τον σχολικό κήπο κ.ά. Οι μαθητές/τριες εντοπίζουν πρακτικές του παρελθόντος που ευθυγραμμίζονται με τις σύγχρονες ανάγκες βιώσιμης ανάπτυξης, όπως η επαναχρησιμοποίηση υλικών ή η λιτή διαχείριση πόρων, και τις συγκρίνουν με τις σημερινές αειφόρες δράσεις του σχολείου. Παράλληλα, καλούνται να προτείνουν τρόπους βελτίωσης του σχολικού περιβάλλοντος με γνώμονα την οικολογική υπευθυνότητα, αλλά και να συμμετέχουν σε δράσεις όπως η δημιουργία σχολικού κήπου ή η ανακύκλωση, εμπνευσμένες από παραδοσιακές τοπικές πρακτικές. Η σύνδεση της τοπικής ιστορίας του σχολείου με τη βιώσιμη ανάπτυξη προάγει την κατανόηση ότι η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί συνέχεια της ιστορικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες όπως συνεντεύξεις, αφηγήσεις, κατασκευές, θεατρικές αναπαραστάσεις και ψηφιακές παρουσιάσεις, οι μαθητές/τριες ενεργοποιούν τη συλλογική μνήμη της σχολικής κοινότητας και αναπτύσσουν περιβαλλοντική και πολιτιστική ευαισθησία. Ο τελικός στόχος είναι η δημιουργία ενός ψηφιακού χάρτη του Νομού Άρτας, με την ιστορία κάθε σχολικής μονάδας, μέσα από τα μάτια των μαθητών/τριών και με την υποστήριξη των εκπαιδευτικών, των διευθυντών/τριών, των προϊσταμένων και της επιστημονικής ομάδας της ΔΙ.Π.Ε. Άρτας.
Βασιλείου Ν. Κλεοπάτρα, Διευθύντρια ΔΙ.Π.Ε. Άρτας.
Ντόκα Αγλαΐα, Επόπτρια Ποιότητας Εκπ/σης Δ.Ι.Π.Ε. Άρτας, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ70 Ιωαννίνων.
Μπίμπα Μαρία, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ70.
Ντούτσης Δημήτριος, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ70 Ειδικής Αγωγής Ενταξιακής Εκπ/σης.
Κατσαρός Κωνσταντίνος, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ86 Πληροφορικής Αιτ/νιας.
Νταμάνη Αικατερίνη, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ60 Νηπιαγωγών Άρτας, Θεσπρωτίας, Πρέβεζας.
Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Ιστορίας στις Γ’, Δ’, Ε’ και Στ’ τάξεις του Δημοτικού Σχολείου (ΦΕΚ, Τεύχος Β’, 1963/2021)
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024)
Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Ιστορίας στις Γ΄, Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ τάξεις Δημοτικού Σχολείου (Β΄ 507) 10545/Δ1/2023 Υ.Α.
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:
εντοπίζουν αλλαγές στη σχολική ζωή και στο κτιριακό περιβάλλον που σχετίζονται με την αειφορία (π.χ. ανακύκλωση, χρήση φυσικών υλικών, εξοικονόμηση ενέργειας),
συγκρίνουν πρακτικές του παρελθόντος (όπως επαναχρησιμοποίηση τετραδίων, απλότητα στον εξοπλισμό) με τις σύγχρονες αειφόρες δράσεις,
παρατηρούν πώς εξελίχθηκε το σχολικό κτίριο με γνώμονα τη βιωσιμότητα (π.χ. φυσικός φωτισμός, φυτεμένα δώματα, συλλογή νερού),
προτείνουν τρόπους για να γίνει το σημερινό σχολείο πιο φιλικό προς το περιβάλλον,
συμμετέχουν σε δράσεις σχολικού κήπου ή ανακύκλωσης εμπνευσμένες από παραδοσιακές πρακτικές,
συνδέουν την τοπική ιστορία του σχολείου με την ευθύνη απέναντι στο μέλλον, κατανοώντας ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι συνέχεια της ιστορικής μας κληρονομιάς,
εντοπίζουν και να αναγνωρίζουν βασικά ιστορικά δεδομένα που αφορούν στην ίδρυση και στην ιστορική εξέλιξη του σχολείου τους,
συγκεντρώνουν και να οργανώνουν πληροφορίες από ποικίλες πηγές (πρωτογενείς και δευτερογενείς), αξιοποιώντας εργαλεία ιστορικής διερεύνησης,
κατασκευάζουν απλά χρονολόγια και να τοποθετούν γεγονότα σε χρονολογική σειρά,
εκφράζουν με σαφήνεια και δομημένο λόγο τις πληροφορίες που έχουν επεξεργαστεί, τόσο γραπτά όσο και προφορικά,
συλλέγουν και να επεξεργάζονται πολυμεσικό υλικό από ψηφιακές και αναλογικές πηγές,
δημιουργούν απλές ψηφιακές αφηγήσεις (π.χ. παρουσιάσεις PowerPoint, χρονολόγια, αφίσες, βίντεο) σχετικά με την ιστορία του σχολείου τους,
εκφράζουν προσωπικές σκέψεις, βιώματα και συναισθήματα μέσα από λεκτικές, εικαστικές ή θεατρικές δραστηριότητες,
αξιοποιούν δημιουργικά λογισμικά και εφαρμογές (π.χ. Canva, PowerPoint, Movie Maker, Book Creator) για την παραγωγή οπτικοακουστικού υλικού,
συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία οπτικοακουστικού και εικαστικού υλικού σχετικού με τη θεματική της σχολικής ιστορίας,
παρουσιάζουν τα έργα τους σε κοινό (δια ζώσης ή διαδικτυακά), αναπτύσσοντας δεξιότητες δημόσιας έκφρασης και ενίσχυσης της αυτοπεποίθησής τους.
Μετά από συλλογική διαβούλευση στην τάξη και ανταλλαγή εμπειριών, οι μαθητές/τριες, με τη βοήθεια του/της εκπαιδευτικού:
Συνδέουν την ιδέα της ιστορικής πορείας του σχολείου τους με το παρόν και το μέλλον του ως ενεργό και περιβαλλοντικά υπεύθυνο σχολείο.
Καταλήγουν στο βασικό ερώτημα: «Πώς άλλαξε το σχολείο μας μέσα στον χρόνο και πώς μπορεί να γίνει πιο αειφόρο στο μέλλον;» Η θεματική εστιάζει στην τοπική ιστορία, τη μετάβαση από το παρελθόν στο παρόν, και τις δυνατότητες βιώσιμων παρεμβάσεων στη σχολική κοινότητα.
Προτεινόμενες παιδαγωγικές πρακτικές:
Συζήτηση σε ολομέλεια (τάξη) με αφορμή εμπειρίες των μαθητών/τριών και αφηγήσεις των γονέων ή παππούδων τους για το σχολείο στο παρελθόν.
Καταιγισμός ιδεών (brainstorming):
Ερωτήσεις όπως: «Τι γνωρίζουμε για το σχολείο μας παλιά;», «Τι έχει αλλάξει σήμερα;», «Τι μπορούμε να βελτιώσουμε για το μέλλον;», «Ποιοι μπορούν να μας πουν περισσότερα;».
Καταγραφή όλων των ιδεών σε χαρτί του μέτρου, πίνακα ή ψηφιακή πλατφόρμα.
Ομαδοποίηση των ιδεών σε θεματικούς άξονες (π.χ. κτίριο, ενέργεια, καθημερινότητα, μαρτυρίες, περιβαλλοντική ευαισθησία).
Κατά τη διάρκεια της διερεύνησης:
Εντοπίζονται προκλήσεις και ανάγκες (π.χ. ενεργειακή κατανάλωση, ανακύκλωση, σπατάλη πόρων).
Αναγνωρίζονται θετικά στοιχεία του παρελθόντος που συνδέονται με αειφόρες πρακτικές (π.χ. λιτότητα, χρήση φυσικού φωτός, μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα).
Πραγματοποιούνται συνεντεύξεις με παλιούς/ές μαθητές/τριες και εκπαιδευτικούς.
Συλλέγεται φωτογραφικό και αρχειακό υλικό από το σχολείο ή την κοινότητα.
Υλοποιούνται μικρής έκτασης δημοσκοπήσεις στην τάξη ή στη σχολική κοινότητα.
Γίνεται μελέτη πεδίου στους χώρους του σχολείου (παρατήρηση εγκαταστάσεων, ενεργειακής χρήσης, διαχείρισης απορριμμάτων).
Εντοπίζεται η σχετική βιβλιογραφία (π.χ. παλαιά σχολικά εγχειρίδια, ιστορικά στοιχεία).
Κατανομή σε ερευνητικές ομάδες:
Οι μαθητές/τριες επιλέγουν θεματικές ενότητες που τους/τις ενδιαφέρουν όπως:
Ιστορική εξέλιξη του σχολικού κτηρίου και περιβάλλοντος.
Παλιά και σύγχρονη σχολική καθημερινότητα.
Ενέργεια, υλικά, περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Προτάσεις για ένα πιο πράσινο και βιώσιμο σχολείο.
Η φάση αυτή στοχεύει στην οργάνωση και στον λεπτομερή σχεδιασμό της ερευνητικής δράσης, στην καλλιέργεια του ερευνητικού εγγραμματισμού, στην ενίσχυση της μαθητικής αυτενέργειας και της συλλογικής ευθύνης, με γνώμονα τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της ενεργού πολιτειότητας.
Σχεδιασμός πλάνου δράσης – συλλογική διαμόρφωση:
Μέσα από συνεργασία εκπαιδευτικού και μαθητών/τριών, συνδιαμορφώνεται ένα λεπτομερές σχέδιο δράσης με χρονοδιάγραμμα και εναλλακτικές διαδρομές (plan B, C) για να εξασφαλιστεί η ευελιξία στην υλοποίηση.
Γίνεται επιλογή του βασικού ερωτήματος και κατανομή των επιμέρους στόχων που θα καθορίσουν την πορεία της έρευνας, π.χ. ενεργειακή συμπεριφορά του σχολείου, υλικά κατασκευής, παλιές vs σύγχρονες πρακτικές κ.ά.
Αναγνωρίζονται προκλήσεις και ανάγκες παρέμβασης, σχετικές με το περιβάλλον, την ενεργειακή κατανάλωση, τη χρήση χώρων και πόρων του σχολείου.
Συγκρότηση ερευνητικών ομάδων:
Η διαμόρφωση των ομάδων βασίζεται στις αρχές της ετερογενούς σύνθεσης και της συμπερίληψης, με κριτήρια όπως: φύλο, γνωστικό επίπεδο, ενδιαφέροντα, πολιτισμικό υπόβαθρο.
Οι μαθητές/τριες επιλέγουν θεματικές ενότητες, που συνδέονται με την προσωπική τους εμπειρία και τα βιώματά τους, ενισχύοντας τη συναισθηματική εμπλοκή και τη μαθητοκεντρική προσέγγιση.
Οι μαθητές/τριες εργάζονται οργανωμένοι σε θεματικές ομάδες έρευνας, προσεγγίζοντας πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού.
Ενδεικτικές δραστηριότητες:
Συγκρότηση θεματικών ομάδων (π.χ. Ομάδα Φωτογραφιών, Ομάδα Συνεντεύξεων, Ομάδα Αρχείων).
Επισκέψεις σε σχολική/δημοτική βιβλιοθήκη ή τοπικά αρχεία για αναζήτηση τεκμηρίων (ΦΕΚ, μητρώα, φωτογραφίες, εγχειρίδια).
Αναζήτηση διαδικτυακών πηγών για ιστορικά έγγραφα ή περιβαλλοντικά στοιχεία του σχολείου (ενεργειακή κατανάλωση, υλικά κατασκευής).
Καταγραφή κάθε πηγής σε φύλλο τεκμηρίωσης (είδος, προέλευση, περιγραφή, περιβαλλοντική αξία).
Συνεντεύξεις με πρώην εκπαιδευτικούς και απόφοιτους για μαρτυρίες σχετικές με τη σχολική καθημερινότητα και την περιβαλλοντική κουλτούρα του παρελθόντος.
Διοργάνωση δραστηριότητας «Αναμνήσεις από το σχολείο», με καλεσμένους παλιούς μαθητές/τριες.
Σύνδεση με βιώσιμη ανάπτυξη: Οι μαθητές/τριες εντοπίζουν πρακτικές του παρελθόντος που ευθυγραμμίζονται με τις σημερινές αρχές αειφορίας (λιτή χρήση πόρων, φυσικός φωτισμός, ανακύκλωση εγχειριδίων).
Προτεινόμενοι ρόλοι ομάδων:
Μελέτη, Ερμηνεία και Ταξινόμηση Υλικού (Σύνδεση με Ιστορία – Γλώσσα – Μαθηματικά – Εικαστικά).
Σε αυτή τη φάση οι μαθητές/τριες μελετούν και οργανώνουν το υλικό που συγκεντρώθηκε, εξασκώντας τις δεξιότητες ερμηνείας, ταξινόμησης και σύνθεσης δεδομένων.
Ημερολόγιο Δράσεων και Αναστοχασμός (Σύνδεση με Γλώσσα – Δεξιότητες Μεταγνωστικής Σκέψης – Κοινωνική Εκπαίδευση):
Κάθε ομάδα τηρεί ημερολόγιο καταγραφής ενεργειών, ευρημάτων, προβληματισμών και στοχασμών.
Καλλιεργείται η κριτική επεξεργασία της πορείας, η ανάληψη ευθύνης και η κατανόηση των συλλογικών επιλογών.
Προετοιμάζονται προτάσεις για αειφόρες παρεμβάσεις με βάση τα ευρήματα της έρευνας.
Σύνδεση με ενεργό πολιτειότητα: Η ερευνητική διαδικασία καταλήγει σε δράσεις που ενδυναμώνουν τη συμμετοχή των μαθητών/τριών ως ενεργών πολιτών της σχολικής και τοπικής κοινότητας.
Η τεκμηρίωση και η αφήγηση της έρευνας μετατρέπεται σε πολυτροπικό και δημιουργικό υλικό, μέσα από εργαλεία ψηφιακής παρουσίασης και αφηγηματικής σύνθεσης.
Ενδεικτικές δραστηριότητες:
Ψηφιοποίηση και επεξεργασία φωτογραφιών (Canva, Gimp, Movie Maker).
Δημιουργία βίντεο.
Ενσωμάτωση μαρτυριών και μουσικών αποσπασμάτων από παλιά σχολικά τραγούδια.
Δημιουργία ψηφιακού λευκώματος, blog ή παρουσίασης με οικολογική θεματική.
Οργάνωση σχολικής εκδήλωσης διάχυσης: «Ανακαλύπτοντας το παρελθόν του σχολείου μας – Χτίζοντας ένα βιώσιμο αύριο».
Σύνδεση με βιώσιμη ανάπτυξη: Οι μαθητές/τριες προτείνουν λύσεις για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής συμπεριφοράς του σχολείου (π.χ. ανακύκλωση, σχολικός κήπος, συλλογή νερού, χρήση φυσικού φωτός).
Επιλογή φορέων συνεργασίας – προπαρασκευαστικές επαφές:
Επιλέγονται τοπικοί φορείς (π.χ. Δήμος, Σύλλογος Γονέων, Πολιτιστικοί Σύλλογοι, Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αρχείο Σχολείου).
Οι ομάδες προετοιμάζουν σχετικές ερωτήσεις ή αιτήματα συνεργασίας.
Διευθετούνται ραντεβού ή επισκέψεις, με στόχο την πραγματική διασύνδεση σχολείου – κοινότητας στο πνεύμα της βιώσιμης ανάπτυξης.
Οι τελικές δημιουργίες και δράσεις θα έχουν χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, θα αξιοποιούν ανακυκλώσιμα ή επαναχρησιμοποιημένα υλικά, και θα αναδεικνύουν τη σύνδεση παρελθόντος–παρόντος–μέλλοντος μέσα από το πρίσμα της οικολογικής υπευθυνότητας.
Ενδεικτικές μορφές:
Έκθεση με τίτλο: «Η Ιστορία του Σχολείου μας – Από τις ρίζες στο μέλλον», με: Αφίσες από ανακυκλωμένα υλικά Μακέτες του σχολείου «τότε και τώρα» με έμφαση σε οικολογικά στοιχεία.
Συλλογή προφορικών μαρτυριών και φωτογραφιών με λεζάντες για την περιβαλλοντική συνείδηση κάθε εποχής. Πίνακας προτάσεων των μαθητών/τριών για ένα πιο αειφόρο σχολείο.
Δημιουργία ψηφιακής αφήγησης: Βίντεο με τίτλο «Το σχολείο μας αλλάζει: παρελθόν, παρόν και βιώσιμο μέλλον», με αφήγηση, εικόνες, ηχητικά αποσπάσματα και περιβαλλοντικά μηνύματα. Εικονική περιήγηση του σχολείου, με χρήση εργαλείων όπως Google Slides, Genially ή Canva, όπου προτείνονται πράσινες πρακτικές (π.χ. εξοικονόμηση ενέργειας, σχολικός κήπος, διαχείριση απορριμμάτων).
Στο πλαίσιο της επικοινωνίας-διάχυσης, μπορεί να γίνει:
Παρουσίαση σε σχολική και τοπική κοινότητα:
Εκδήλωση με συμμετοχή των γονέων, του Συλλόγου Διδασκόντων/ουσών και τοπικών φορέων.
Δημιουργία «σταθμών παρουσίασης» ανά θεματική ομάδα.
Συζήτηση–εργαστήριο: «Πώς μπορούμε να μεταμορφώσουμε το σχολείο μας σε έναν χώρο αειφορίας;».
Ανάρτηση υλικού σε:
Σχολικό ιστολόγιο ή ιστότοπο, με συνοδευτικά κείμενα που αναδεικνύουν περιβαλλοντικά μηνύματα.
Τοπικά κοινωνικά δίκτυα, με έμφαση στην ευαισθητοποίηση της κοινότητας και τη δικτύωση σχολείων με κοινές ανησυχίες.
Σε αυτή τη φάση, οι μαθητές/τριες αναμένεται να:
αξιολογούν την προσωπική και ομαδική τους πορεία με γνώμονα την ευθύνη, τη συνεργασία και τον σεβασμό στο περιβάλλον,
συνειδητοποιούν τη σημασία της ιστορικής μνήμης ως εργαλείου οικοδόμησης ενός βιώσιμου σχολείου και κοινού μέλλοντος,
αναστοχάζονται πάνω στις στάσεις, τις αξίες και τις δεξιότητες που ανέπτυξαν,
ενισχύουν τη διατήρηση και μεταβίβαση της εμπειρίας τους, εντάσσοντας το έργο τους σε ένα συνεχές συλλογικής γνώσης και πράξης.
Συζήτηση Αναστοχασμού με ερωτήσεις που ενισχύουν τη μεταγνωστική και περιβαλλοντική συνείδηση:
Τι έμαθα για το σχολείο, την κοινότητα και το περιβάλλον;
Ποιες πρακτικές από το παρελθόν μπορώ να υιοθετήσω σήμερα για ένα πιο βιώσιμο σχολείο;
Πώς ένιωσα όταν συμμετείχα σε δράσεις που ανέδειξαν την ιστορία και την οικολογική ταυτότητα του σχολείου μας;
Ποια θέματα θα ήθελα να διερευνήσω περαιτέρω με βάση το ενδιαφέρον μου για το περιβάλλον ή την ιστορία;
Οι μαθητές/τριες παράγουν έργα προσωπικής έκφρασης με αειφορική θεματολογία:
Κόμικ, ποίημα, σύντομη αφήγηση με θέμα: «Ένα αειφόρο σχολείο εμπνευσμένο από το παρελθόν».
Οπτικοακουστικές αφηγήσεις (βίντεο, ηχογραφήσεις), που αποτυπώνουν τα βιώματα των μαθητών από την επαφή με παλιούς απόφοιτους, με περιβαλλοντικό και πολιτιστικό μήνυμα.
