Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες, οι μαθητές/τριες θα μελετήσουν το φαινόμενο των σεισμών στο τοπικό περιβάλλον της Κεφαλονιάς και θα αναπτύξουν δεξιότητες προστασίας και ενεργού πολιτειότητας. Οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν πειράματα, κατασκευές και προσομοιώσεις σεισμών, μελέτη πραγματικών παραδειγμάτων από την Κεφαλονιά, εφαρμογή οδηγιών από τον ΟΑΣΠ για σεισμούς, καθώς και επίσκεψη στο πεδίο σε τοποθεσίες όπως το Ρήγμα Μύρτου, η Γέφυρα Χάρακα και τα σπήλαια Μελισσάνης και Δρογκαράτης που συνδέονται με τοπικά γεωλογικά φαινόμενα. Η Κεφαλονιά αποτελεί ιδανικό πεδίο μελέτης, καθώς χαρακτηρίζεται από υψηλή σεισμικότητα στον ελληνικό και ευρωπαϊκό χώρο.
Πρόγραμμα Σπουδών της Γεωγραφίας Ε΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003 & ΦΕΚ 5815/Β/10-12-2021)
Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 2259/τ. Β΄/06-04-2023)
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024)
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να :
περιγράφουν τη σχέση μεταξύ τεκτονικών πλακών και σεισμών,
αναγνωρίσουν τη γεωλογική ιδιαιτερότητα της Κεφαλονιάς ως μέρος του σεισμικού τόξου του Ιονίου,
εντοπίσουν σημαντικά γεωλογικά σημεία του νησιού που σχετίζονται με σεισμική δραστηριότητα,
θυμούνται βασικές οδηγίες προστασίας από τους σεισμούς,
αναπτύξουν δεξιότητες παρατήρησης, συνεργασίας και δημιουργικής έκφρασης.
Ο/Η εκπαιδευτικός ζητά από τους/τις μαθητές/τριες να εξηγήσουν τι σημαίνει η φράση «ξύπνησε ο Εγκέλαδος», προκαλώντας τη σύνδεση μύθου και φυσικών φαινομένων. Στη συνέχεια, οι μαθητές/τριες ανακαλούν τον μύθο του Εγκέλαδου από την Ιστορία της Γ΄ Δημοτικού και συζητούν γιατί οι αρχαίοι Έλληνες κατέφευγαν σε μυθολογικές εξηγήσεις.
Ο/Η εκπαιδευτικός βοηθά να διαμορφωθούν οι διερευνητικές ερωτήσεις και να οργανωθούν σε θεματικές (π.χ. αιτίες σεισμών, επιπτώσεις, προστασία), όπως:
Νιώσατε ποτέ σεισμό;
Πώς αισθανθήκατε;
Έχετε ακούσει ιστορίες από μεγαλύτερους για σεισμούς;
Γιατί στο νησί μας εκδηλώνονται πολλοί σεισμοί;
Πώς προστατευόμαστε;
Προβάλλονται εικόνες από σημεία ενδιαφέροντος (Μελισσάνη, Δρογκαράτη, Γέφυρα Χάρακα, Ρήγμα Μύρτου). Γίνεται συζήτηση για το τί θέλουμε να μάθουμε.
Προβλέπεται μια διδακτική επίσκεψη στην περιοχή Χάρακα-Μύρτου. Επιτόπου, οι μαθητές/τριες παρατηρούν το τοπίο, βλέπουν την απότομη χαράδρα που δημιουργήθηκε από τον σεισμό. Ο/Η εκπαιδευτικός (ή ένας προσκεκλημένος μηχανικός) εξηγεί ότι η Γέφυρα του Χάρακα είναι μοναδική διότι δεν γεφυρώνει ποτάμι αλλά ένα ενεργό σεισμικό ρήγμα. Για αυτό τον λόγο έχει κατασκευαστεί με ειδικά εφέδρανα που της επιτρέπουν να αντέχει και να “γλιστρά” έως 50 εκ. σε περίπτωση σεισμού. Φωτογραφίζουν την περιοχή και σημειώνουν τυχόν ερωτήσεις που προκύπτουν. Στον ίδιο ή σε ξεχωριστό χρόνο, οργανώνεται επίσκεψη στα σπήλαια της Δρογκαράτης και της Μελισσάνης (στη Σάμη). Εκεί οι μαθητές/τριες θα συνδυάσουν μάθηση γεωλογίας και μύθου. Στη Δρογκαράτη, μαθαίνουν ότι το σπήλαιο ανακαλύφθηκε περίπου 300 χρόνια πριν όταν ένας ισχυρός σεισμός προκάλεσε πτώση τμήματος της οροφής του, ανοίγοντας την είσοδό του. Δηλαδή, ένας σεισμός αποκάλυψε ένα υπόγειο θαύμα της φύσης! Οι μαθητές/τριες θαμπώνονται από τους σταλακτίτες/σταλαγμίτες και κατανοούν ότι οι σεισμοί δεν είναι μόνο καταστροφικοί, μπορούν και να φέρνουν στην επιφάνεια νέα πράγματα. Στη Μελισσάνη, βλέπουν τη λιμνοσπηλιά με την κατεστραμμένη οροφή. Συζητιέται ο μύθος της νύμφης Μελισσάνθης, αλλά και η πληροφορία ότι η οροφή πιθανώς κατέρρευσε από φυσικά αίτια ή σεισμούς. Οι μεγάλες καταστροφές του σεισμού του 1953 στην περιοχή πιθανόν επέκτειναν το άνοιγμα. Οι μαθητές/τριες συμπληρώνουν επιτόπου ένα απλό φύλλο εργασίας: σχεδιάζουν ένα σπήλαιο και σημειώνουν πώς συνδέεται με σεισμό, γράφουν 3 λέξεις που νιώθουν βλέποντας τη δύναμη της φύσης.
Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε ομάδες εργασίας, καθεμιά με διαφορετική υπο-θεματική:
Ομάδα Γεωεπιστημόνων: θα ερευνήσει τι συμβαίνει “κάτω από τη γη” (λιθοσφαιρικές πλάκες, ρήγματα), πραγματοποιεί απλά πειράματα στην τάξη για να εξηγήσει τη θεωρία των τεκτονικών πλακών και κατασκευάζει μακέτες για να προσομοιώσει ρήγματα, με αφορμή το ρήγμα του Χάρακα στο Μύρτο.
Ομάδα Μυθολογίας/Καλλιτεχνών: θα εξερευνήσει τον μύθο του Εγκέλαδου και θα δημιουργήσει ένα έργο (ζωγραφιά, κόμικ ή θεατρικό δρώμενο) για αυτόν.
Ομάδα Μηχανικών STEM: θα αναλάβει να κατασκευάσει μοντέλα (σεισμογράφο ή μακέτα ρήγματος, μικρά «σπίτια» και να τα δοκιμάσει σε σεισμό). Εάν υπάρχει το εκπαιδευτικό πακέτο LEGO WeDο 2 στο σχολείο, οι μαθητές/τριες ασχολούνται με τη θεματική “Robust structors”.
Ομάδα Πολιτικής Προστασίας: θα μελετήσει τι πρέπει να κάνουμε πριν-κατά τη διάρκεια-μετά τον σεισμό και θα οργανώσει μια μικρή άσκηση ετοιμότητας.
Ομάδα Ρεπόρτερ/Πληροφορικής: θα συλλέξει πληροφορίες (φωτογραφίες, βίντεο) ή αρχεία σχετικά με σεισμούς στην Κεφαλονιά (π.χ. φωτογραφίες από τον σεισμό του 1953 και του 2014) και θα βοηθήσει στη δημιουργία της τελικής παρουσίασης.
Οι μαθητές/τριες προτείνουν και δικά τους πράγματα που θα ήθελαν να κάνουν (ο/η εκπαιδευτικός ενθαρρύνει την έκφραση ιδεών – π.χ. κάποιοι μπορεί να πουν «να πάρουμε συνέντευξη από τον παππού που έζησε τον σεισμό του ’53» ή «να φτιάξουμε ένα διαφημιστικό σποτ με οδηγίες» κ.ά.). Όλες οι ιδέες αξιολογούνται και εντάσσονται όπου δυνατόν στο σχέδιο.
Καταγράφεται μια λίστα υλικών που θα χρειαστούν για την υλοποίηση της δράσης. Για παράδειγμα: πλαστελίνες, υλικά για το πείραμα λιθοσφαιρικών πλακών, χαρτόνια και μαρκαδόροι για αφίσες, laptop ή tablet με σύνδεση Internet για έρευνα, υλικά χειροτεχνίας (χαρτόνι, κόλλα) για μακέτες, φωτογραφική μηχανή για την εκδρομή κλπ. Οι μαθητές/τριες μπορούν να συμβάλλουν φέρνοντας μερικά υλικά από το σπίτι.
Κατασκευάζονται μικρές αντισεισμικές μακέτες, οι οποίες δοκιμάζονται σε συνθήκες “σεισμού”, ώστε οι μαθητές/τριες να κατανοήσουν πρακτικά μέσα από τη μοντελοποίηση τι καθιστά ένα κτίριο ανθεκτικό. Επίσης, η χρήση Η/Υ βοηθά στην παρακολούθηση πραγματικών σεισμικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Η ομάδα Μυθολογίας επεξεργάζεται δημιουργικά τον μύθο του Εγκέλαδου, με δραματοποιήσεις ή εικονογραφημένες ιστορίες.
Την ίδια στιγμή, η ομάδα Πολιτικής Προστασίας μελετά τις επίσημες οδηγίες του ΟΑΣΠ και δημιουργεί υλικό για την ενημέρωση των συμμαθητών/τριών: αφίσες, λίστα σεισμικού κιτ και προετοιμασία για άσκηση σεισμού.
Η δράση κορυφώνεται με μια “άσκηση ετοιμότητας”, όπου οι μαθητές/τριες εξασκούνται στις σωστές αντιδράσεις και παρατηρούν τη συμπεριφορά της ομάδας, ενισχύοντας έτσι την ομαδικότητα και την ευθύνη.
Οι μαθητές/τριες στήνουν μια μικρή έκθεση στην τάξη τους ή στην αίθουσα εκδηλώσεων. Σε ένα μέρος του χώρου, παρουσιάζουν τις αφίσες τους (οδηγίες σεισμού, ζωγραφιές του μύθου). Σε τραπέζια, εκθέτουν τη μακέτα του ρήγματος, τον αυτοσχέδιο σεισμογράφο και τα “αντισεισμικά” μοντέλα κτιρίων. Προβάλλονται σε οθόνη φωτογραφίες από την επίσκεψη στο πεδίο (ρήγμα Μύρτου, σπήλαια) και ίσως βίντεο που τράβηξαν. Οι μαθητές/τριες αναλαμβάνουν ρόλους για την παρουσίαση: κάποιοι εξηγούν στους καλεσμένους (άλλες τάξεις, δάσκαλοι, γονείς) τις κατασκευές τους και τους καλούν να δοκιμάσουν. Άλλοι παρουσιάζουν τον μύθο του Εγκέλαδου είτε ως σύντομη θεατρική πράξη είτε αφηγούνται την ιστορία δίπλα στα έργα τέχνης που έφτιαξαν. Η ομάδα Πολιτικής Προστασίας κάνει επίδειξη: στήνουν μια σκηνή και δείχνουν τι κάνουμε όταν ακούμε “σεισμός”. Μπορούν ακόμα να τραγουδήσουν ένα σύντομο τραγουδάκι ή ρυθμικό σύνθημα που έφτιαξαν για να θυμούνται τις οδηγίες.
Δημιουργούν ένα ηλεκτρονικό βιβλίο ή βίντεο, ανεβάζουν φωτογραφίες και κείμενα σε ένα blog του σχολείου με τίτλο «Όταν ο Εγκέλαδος ξύπνησε στην τάξη μας».
Ως δράση διάχυσης στην τοπική κοινωνία, οι μαθητές/τριες συντάσσουν ένα σύντομο φυλλάδιο με βασικές οδηγίες και το διαμοιράζουν στους γονείς ή στη γειτονιά. Κατά την εκδήλωση, δίνεται χρόνος στο κοινό για ερωτήσεις.
Ο/Η εκπαιδευτικός μπορεί να στείλει ένα μικρό δελτίο τύπου σε τοπική εφημερίδα ή στον ιστότοπο του σχολείου για το πρόγραμμα που υλοποιήθηκε, αναδεικνύοντας έτσι το έργο των μαθητών.
Οι μαθητές/τριες, σε κύκλο, συζητούν:
Τι τους εντυπωσίασε περισσότερο από το πρόγραμμα.
Αν άλλαξε κάτι στον τρόπο που βλέπουν τους σεισμούς.
Πώς συνεργάστηκαν στις ομάδες και ποιες δυσκολίες αντιμετώπισαν.
Αν απαντήθηκαν οι αρχικές ερωτήσεις (για σεισμούς, προστασία, τεχνολογία, μύθο κ.λπ.).
Διατυπώνουν και μοιράζονται μεταξύ τους μια συμβουλή προς μικρότερους μαθητές/τριες για σεισμούς. Επισκέπτονται το kids.oasp.gr και το παιχνίδι του Φωτόδεντρου. Παίζουν διαδραστικά παιχνίδια (παζλ, σταυρόλεξο, κάρτες οδηγιών).
Οι μαθητές/τριες μπορεί να λάβουν συμβολικά μία “Βεβαίωση Σεισμο-ειδικού”, αναγνωρίζοντας τη συμμετοχή και τη γνώση τους.
