Οι μαθητές/τριες ερευνούν τον τόπο στον οποίο ζουν και συγκεκριμένα το εκκλησάκι ιστορία της Αγίας Βαρβάρας και την ιστορία του. Διερευνούν τον ρόλο του στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της περιοχής, παρατηρούν και περιγράφουν τη σημερινή του εικόνα και διατυπώνουν προτάσεις βελτίωσης, αναλαμβάνοντας ρόλο ενεργών πολιτών. Η δράση συνδυάζει τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης με την καλλιέργεια του αισθήματος της ατομικής και της συλλογικής ευθύνης για τη βελτίωση του δημόσιου χώρου. Το πρόγραμμα αυτό μπορεί να προσαρμοστεί και να αξιοποιηθεί από σχολεία άλλων περιοχών, εστιάζοντας σε τοπικά θρησκευτικά ή πολιτιστικά μνημεία, όπως εκκλησίες, εξωκκλήσια ή άλλα σημεία ιστορικής και κοινωνικής σημασίας. Μέσα από την ίδια δομή (παρατήρηση, έρευνα, δημιουργία/παρέμβαση, διάχυση), οι μαθητές/τριες μπορούν να εμβαθύνουν στη σχέση του δημόσιου χώρου με την ιστορική μνήμη, την τοπική ταυτότητα και την ενεργό πολιτειότητα, συμβάλλοντας στην ανάδειξή του και στη βελτίωση της λειτουργικής του αξιοποίησης στο πλαίσιο του δικού τους κοινωνικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος.
Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Ιστορίας στις Γ’, Δ’, Ε’ και Στ’ τάξεις του Δημοτικού Σχολείου (ΦΕΚ, Τεύχος Β’, 1963/2021).
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024).
Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Ιστορίας στις Γ΄, Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ τάξεις Δημοτικού Σχολείου (Β΄ 507) 10545/Δ1/2023 Υ.Α.
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να :
συλλέγουν και να καταγράφουν ιστορικά στοιχεία για το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, εστιάζοντας στην ίδρυσή του, την εξέλιξή του στον χρόνο και την ιδιαίτερη σχέση του με την τοπική κοινωνία,
διερευνούν και να αναλύουν τον διαχρονικό ρόλο του ναού στην οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική και θρησκευτική ζωή της περιοχής, με έμφαση στις παραδόσεις, τα πανηγύρια και τις λατρευτικές εκδηλώσεις που σχετίζονται με τη μνήμη της Αγίας,
συνδέουν το παρελθόν της εκκλησίας με τη σημερινή ταυτότητα της κοινότητας, καταγράφοντας αφηγήσεις κατοίκων, προσωπικές μνήμες και τοπικά έθιμα που διατηρούνται μέχρι σήμερα,
αποτυπώνουν την προσωπική τους ματιά για τον χώρο του ναού και το περιβάλλον του, μέσα από δημιουργικές δράσεις όπως φωτογραφικές συνθέσεις, εικαστικές δημιουργίες, λογοτεχνικά κείμενα ή σύντομα ντοκιμαντέρ,
συντάσσουν και να καταθέτουν ολοκληρωμένες προτάσεις για την ανάδειξη και αναβάθμιση του ναού και του περιβάλλοντος χώρου, ενισχύοντας τη σύνδεση του τόπου με τη συλλογική μνήμη και την πολιτιστική του ταυτότητα, και προτείνοντας τρόπους αξιοποίησης του ως χώρου εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και κοινοτικών δράσεων.
Η δράση ξεκινά με μια ανοιχτή συζήτηση γύρω από το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, με σκοπό να ενεργοποιηθούν οι εμπειρίες και οι γνώσεις των μαθητών/τριών για αυτόν τον ιδιαίτερο δημόσιο και θρησκευτικό χώρο. Ο/Η εκπαιδευτικός θέτει ερωτήσεις, όπως: •Έχετε επισκεφθεί ποτέ το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας; Τι σας έκανε εντύπωση; •Γνωρίζετε ποια ήταν η Αγία Βαρβάρα; Γιατί υπάρχει εκκλησάκι αφιερωμένο σ’ αυτήν στην περιοχή μας; •Ποια γεγονότα ή παραδόσεις συνδέονται με αυτό τον χώρο; Πώς γιορτάζεται η μνήμη της Αγίας στην τοπική κοινωνία; •Έχετε ακούσει αν έχει γίνει ποτέ κάτι σημαντικό σε αυτό το εκκλησάκι; Πώς φαντάζεστε να ήταν στο παρελθόν; Τι ρόλο μπορεί να έπαιξε στην ιστορία και στη ζωή της πόλης; •Ποια είναι η σημασία των μικρών εκκλησιών ή εξωκλησιών για μια κοινότητα; Πώς συμβάλλουν στην κοινωνική και πολιτισμική της ταυτότητα; •Αν ερχόταν ένας επισκέπτης στην πόλη μας, τι θα του λέγατε για το εκκλησάκι αυτό; Τι ρόλο πιστεύετε ότι παίζει σήμερα στη ζωή των κατοίκων; Ακολουθεί προβολή και σύγκριση παλαιότερων και σύγχρονων φωτογραφιών της εκκλησίας και του περιβάλλοντος χώρου. Οι μαθητές/τριες, χωρισμένοι σε μικρές ομάδες, παρατηρούν προσεκτικά τις εικόνες και εντοπίζουν σημεία αλλαγής, διατήρησης ή εγκατάλειψης. Καταγράφουν τα στοιχεία αυτά σε φύλλο εργασίας και τα συζητούν στην ολομέλεια, προσπαθώντας να εξηγήσουν γιατί μπορεί να έχουν αλλάξει ή παραμείνει ίδια. Μέσα από την παρατήρηση, οι μαθητές/τριες διατυπώνουν τα πρώτα ερωτήματα που θα τους καθοδηγήσουν στην περαιτέρω έρευνα:– για την ιστορία της εκκλησίας,– για τη ζωή και το μαρτύριο της Αγίας Βαρβάρας,– για τη λαϊκή θρησκευτική παράδοση και τις τοπικές εορταστικές εκδηλώσεις,– για τη σημασία του χώρου στη συλλογική μνήμη,– για τη σημερινή του εικόνα και τη θέση του στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Η αρχική διερεύνηση ολοκληρώνεται με τη συλλογική δημιουργία ενός πίνακα ερωτήσεων και θεμάτων προς περαιτέρω μελέτη. Οι μαθητές/τριες γράφουν σε χαρτάκια τι θα ήθελαν να μάθουν και τα ομαδοποιούν σε θεματικές ενότητες: •Ιστορία του ναού και της Αγίας Βαρβάρας •Θρησκευτικές και πολιτιστικές παραδόσεις •Ο ρόλος του εκκλησίας στη ζωή της κοινότητας •Αλλαγές – παρεμβάσεις στον χώρο του ναού •Ιδέες για ανάδειξη και αξιοποίηση. Ο πίνακας αυτός λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την οργάνωση των ομάδων και την κατεύθυνση των δραστηριοτήτων που ακολουθούν.
Με αφετηρία τον πίνακα ερωτημάτων που δημιουργήθηκε, σχεδιάζεται η ομαδική εργασία των μαθητών/τριών. Η τάξη χωρίζεται σε ομάδες ρόλων (Ιστορικοί–Λαογράφοι, Παρατηρητές, Δημοσιογράφοι, Δημιουργοί) και κάθε ομάδα αναλαμβάνει μια θεματική ενότητα προς διερεύνηση, σε σύνδεση με τις πρώτες ερωτήσεις που έχουν ήδη αναδειχθεί. Ομάδα Ιστορικών – Λαογράφων: Αναζητά πληροφορίες για την Αγία Βαρβάρα και τη σχέση της με την τοπική θρησκευτική και πολιτισμική παράδοση. Ερευνούν την ιστορία της εκκλησίας (πότε και γιατί χτίστηκε, ποια ήταν η εξέλιξή του), καθώς και το πώς αυτό συνδέεται με την ιστορία και τα βιώματα της κοινότητας. Συλλέγουν φωτογραφικό υλικό, παλιές μαρτυρίες και προφορικές αφηγήσεις για να καταγράψουν τον ρόλο της εκκλησίας στις κοινωνικές, θρησκευτικές και εορταστικές εκδηλώσεις της περιοχής. Ομάδα Παρατηρητών: Σχεδιάζει φύλλο παρατήρησης για την επιτόπια επίσκεψη στο εκκλησάκι. Καταγράφει πεδία όπως: η γενική αισθητική εικόνα του ναού και του περιβάλλοντος χώρου, η καθαριότητα, η προσβασιμότητα, η φροντίδα του χώρου, πιθανές φθορές, καθώς και στοιχεία που ενισχύουν ή αποδυναμώνουν τη σύνδεσή του με τη συλλογική μνήμη της κοινότητας. Ομάδα Δημοσιογράφων: Διαμορφώνει ερωτηματολόγιο για συνεντεύξεις με κατοίκους, επισκέπτες, ιερέα ή άτομα που σχετίζονται με το εκκλησάκι, συλλέγοντας προσωπικές ιστορίες, μνήμες από γιορτές, πανηγύρια και τοπικά έθιμα, αλλά και απόψεις για τον σημερινό ρόλο του ναού στην κοινότητα. Ομάδα Δημιουργών: Ερευνά αντίστοιχους μικρούς ναούς ή εξωκκλήσια σε άλλες περιοχές και συγκρίνει τα πολιτιστικά, ιστορικά και αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά τους. Καταγράφει εικόνες, συμβολισμούς, μορφές τέχνης ή τρόπους ένταξης του εκκλησιού στον δημόσιο χώρο. Το υλικό αυτό αξιοποιείται για τη δημιουργία ενός τελικού δημιουργικού προϊόντος (π.χ. μακέτα, ψηφιακή παρουσίαση, καλλιτεχνική σύνθεση), ενσωματώνοντας το υλικό όλων των ομάδων. Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της φάσης, οι μαθητές/τριες εργάζονται συνεργατικά, ανταλλάσσουν ιδέες και προσεγγίζουν το υλικό τους με διαφορετικούς τρόπους. Προετοιμάζονται για την επιτόπια επίσκεψη στο εκκλησάκι, εφαρμόζοντας τους ρόλους των ομάδων: •Η ομάδα Παρατηρητών συμπληρώνει το φύλλο παρατήρησης, παρακολουθεί την κατάσταση του χώρου, τη χρήση του, τις ενδείξεις φροντίδας ή παραμέλησης, φωτογραφίζει χαρακτηριστικά σημεία και καταγράφει παρατηρήσεις. •Η ομάδα Ιστορικών – Λαογράφων εντοπίζει επιτόπια στοιχεία που μαρτυρούν τη σχέση του ναού με το παρελθόν (π.χ. επιγραφές, εικόνες, αφιερώματα), επισκέπτεται τη δημοτική βιβλιοθήκη ή/και το αρχείο της ενορίας για την αναζήτηση επιπλέον υλικού και τεκμηρίων. •Η ομάδα Δημοσιογράφων διεξάγει συνεντεύξεις με κατοίκους, ιερείς ή μέλη της ενορίας, συλλέγοντας βιωματικές μαρτυρίες για το πώς ο ναός έχει ενταχθεί στην καθημερινότητα και τις γιορτές της περιοχής. •Η ομάδα Δημιουργών καταγράφει χρώματα, σύμβολα, αντικείμενα ή αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες και τα συγκρίνει με ανάλογες εικόνες από άλλους ναούς, αναζητώντας τρόπους να ενσωματώσουν αυτά τα στοιχεία στο τελικό καλλιτεχνικό ή ψηφιακό έργο.
•Επίσκεψη στο εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας και υλοποίηση δραστηριοτήτων των ομάδων επί τόπου •Συλλογή μαρτυριών, παρατήρηση και τεκμηρίωση •Καταγραφή ιδεών για προτάσεις βελτίωσης •Δημιουργία ή συγκέντρωση υλικού (φωτογραφίες, σημειώσεις, ηχητικά, QR περιεχόμενο). Οι μαθητές/τριες παρουσιάζουν τις προτάσεις παρέμβασης σε αρμόδιο εκπρόσωπο της δημοτικής αρχής στον χώρο του εκκλησιού της Αγίας Βαρβάρας και τοποθετούν, σε συμφωνημένα σημεία που έχουν υποδειχθεί, QR code. Τα QR code οδηγούν σε υλικό που έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι/ες, όπως σύντομες ιστορικές αφηγήσεις, φωτογραφικό υλικό, μαρτυρίες και προτάσεις για την ανάδειξη και αξιοποίηση του χώρου από την τοπική κοινότητα και τους επισκέπτες.
Η φάση αυτή εστιάζει στην παρουσίαση των αποτελεσμάτων της μαθητικής έρευνας και παρέμβασης στην ευρύτερη σχολική και τοπική κοινότητα. Κάθε ομάδα οργανώνει και παρουσιάζει το έργο της: •Οι Ιστορικοί-Λαογράφοι αφηγούνται συνοπτικά την ιστορία της εκκλησίας της Αγίας Βαρβάρας, αναδεικνύοντας τη θρησκευτική, ιστορική και πολιτιστική του σημασία για την τοπική κοινότητα. •Οι Παρατηρητές παρουσιάζουν τις διαπιστώσεις τους σχετικά με τη σημερινή εικόνα του περιβάλλοντα χώρου της εκκλησίας (καθαριότητα, προσβασιμότητα, αισθητική, χρήση). •Οι Δημοσιογράφοι διαβάζουν αποσπάσματα και ομαδοποιημένα δεδομένα από τις συνεντεύξεις που συνέλεξαν με κατοίκους, επισκέπτες και τοπικούς φορείς. •Οι Δημιουργοί αναλαμβάνουν την καλλιτεχνική αποτύπωση της συνολικής εμπειρίας της έρευνας και της επίσκεψης (π.χ. αφίσα, ζωγραφική απεικόνιση, έκθεση φωτογραφίας, φωτοκολλάζ ή βίντεο). Οι παρουσιάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν είτε σε αίθουσα του σχολείου είτε, εφόσον είναι εφικτό, επί τόπου στον χώρο της εκκλησίας της Αγίας Βαρβάρας, προσδίδοντας στο εγχείρημα δημόσιο και συμβολικό χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να προσκληθούν μέλη της τοπικής κοινότητας, εκπρόσωποι του Δήμου, γονείς και εκπαιδευτικοί, ώστε να ακούσουν τη φωνή των μαθητών/τριών και να συζητήσουν μαζί τους τις προτάσεις που διαμόρφωσαν για την ανάδειξη και αξιοποίηση της εκκλησίας και του περιβάλλοντος χώρου. Οι μαθητές/τριες επιδεικνύουν τα σημεία όπου έχουν τοποθετηθεί QR code, τα οποία παραπέμπουν σε επιλεγμένο υλικό της έρευνάς τους. Τέλος, οι μαθητές/τριες παραδίδουν σε έντυπη ή ψηφιακή μορφή ένα συνοπτικό τρίπτυχο υπόμνημα με τα ευρήματα και τις προτάσεις τους για τη φροντίδα και αξιοποίηση του χώρου, ενισχύοντας τη σχέση τους με τις δημοκρατικές διαδικασίες και την ενεργό πολιτειότητα. Η φάση αυτή λειτουργεί όχι μόνο ως κλείσιμο, αλλά και ως άνοιγμα προς την κοινότητα, δίνοντας στους/στις μαθητές/τριες την εμπειρία του να γίνονται φορείς λόγου, δημιουργίας και ευθύνης για τον τόπο τους.
Η τελική φάση του προγράμματος αφιερώνεται στον αναστοχασμό των μαθητών/τριών γύρω από τη μαθησιακή και βιωματική πορεία που ακολούθησαν σε σχέση με το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας. Σε ένα κλίμα ασφάλειας και αμοιβαιότητας, καλούνται να σκεφτούν: •τι έμαθαν, •πώς συνεργάστηκαν, •τι τους προκάλεσε εντύπωση, •και πώς βλέπουν οι ίδιοι πλέον τον συγκεκριμένο χώρο. Ο/Η εκπαιδευτικός καθοδηγεί τη συζήτηση αξιοποιώντας ερωτήσεις όπως: •«Τι καινούριο μάθατε για το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας;» •«Τι σας ενθουσίασε ή σας δυσκόλεψε στη διαδικασία;» •«Πώς ήταν η συνεργασία σας στην ομάδα;» •«Πώς νιώθετε τώρα που γνωρίζετε καλύτερα τον χώρο αυτό;» Ακολουθεί ατομική δραστηριότητα, όπου κάθε παιδί καλείται να αποτυπώσει σε ένα σύντομο γραπτό λόγο ή καλλιτεχνικό έργο τη σκέψη ή το συναίσθημα που κρατά από το πρόγραμμα, με τίτλο: «Η δική μου Αγία Βαρβάρα…»Μπορεί να γράψει μια φράση, ένα μικρό κείμενο, να σχεδιάσει ή να κατασκευάσει ένα σύμβολο που να εκφράζει τη σχέση του με το εκκλησάκι και τον περιβάλλοντα χώρο. Η φάση ολοκληρώνεται με τη δημιουργία ενός συλλογικού τοίχου αναστοχασμού στην τάξη ή στον διάδρομο του σχολείου, όπου αναρτώνται σκέψεις, δημιουργίες και λέξεις-κλειδιά που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Ο “τοίχος” αυτός αποτυπώνει όσα έμαθαν, ένιωσαν και τους προβλημάτισαν οι μαθητές/τριες μέσα από τη σύνδεση με το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας και παραμένει διαθέσιμος για να εμπλουτίζεται στο μέλλον με νέες ιδέες και προτάσεις, ενισχύοντας τη σχέση των παιδιών με τον τόπο και τον δημόσιο χώρο.