Η παρούσα εκπαιδευτική Δράση Ενεργού Πολίτη έχει ως επίκεντρο το Ξενία Ηγουμενίτσας, το οποίο είναι κηρυγμένο διατηρητέο μνημείο της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, λόγω της μεγάλης αρχιτεκτονικής, πολιτισμικής και ιστορικής του αξίας. Αντιπροσωπευτικό δείγμα του πρωτοπόρου ελληνικού μεταπολεμικού μοντερνισμού, που φέρει την υπογραφή του κορυφαίου αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, κτίστηκε το 1959 για να αποτελέσει μία πρότυπη ξενοδοχειακή μονάδα (MOTEL) υψηλών προδιαγραφών και αισθητικής. Στη συνέχεια φιλοξένησε χώρους του ΤΕΙ Ηπείρου (1995), ενώ μετά την παύση λειτουργίας των πανεπιστημιακών τμημάτων, τα κτήρια του “Ξενία” παροπλίστηκαν σταδιακά και σήμερα παρουσιάζουν εικόνα εγκατάλειψης, όπως συμβαίνει σε πολλές άλλες παρόμοιες εγκαταστάσεις στον ελλαδικό χώρο.
Οι μαθητές και οι μαθήτριες καλούνται να αναζητήσουν ιστορικά τεκμήρια και μαρτυρίες που αναδεικνύουν τον ρόλο του “Ξενία” στον χρόνο, καθώς αποτελεί σημείο αναφοράς της συλλογικής μνήμης και της τοπικής ταυτότητας με διαχρονική σημασία για την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή της πόλης, και να εντοπίσουν τις μεταβολές που έχουν συντελεστεί στη φυσιογνωμία και τη λειτουργία του. Μέσω επιτόπιας παρατήρησης, οι μαθητές/τριες καταγράφουν τη σημερινή του εικόνα, τις χρήσεις και τις δυναμικές του, εντοπίζουν προβλήματα και δυνατότητες και διαμορφώνουν προτάσεις για την αναβάθμισή του, με γνώμονα τη λειτουργικότητα, την αισθητική και τη βιωσιμότητα του δημόσιου χώρου. Μέσα από τη σύνθεση των δραστηριοτήτων, θα προκύψει ένα τελικό κείμενο, η αφήγηση του οποίου θα ηχογραφηθεί, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα podcast που θα αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του σχολείου, ενώ η επίσημη παρουσίασή του, που προτείνεται να γίνει στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, θα δώσει το έναυσμα για έναν δημόσιο διάλογο.
Η εν λόγω πρόταση μπορεί να υιοθετηθεί και από άλλες σχολικές μονάδες της χώρας στο πλαίσιο των δράσεων ενεργού πολίτη, καθώς το φαινόμενο των εγκαταλελειμμένων “Ξενία” και άλλων τουριστικών εγκαταστάσεων του ΕΟΤ είναι πανελλαδικό, γεγονός που ευνοεί τη συνεργασία μεταξύ των σχολείων, αλλά και τη δημιουργία σχετικών δικτύων.
ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ: Θωμάς Λώλης, Επόπτης Ποιότητας και Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ70 Θεσπρωτίας.
Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Ιστορίας στις Γ’, Δ’, Ε’ και Στ’ τάξεις του Δημοτικού Σχολείου (ΦΕΚ, Τεύχος Β’, 1963/2021).
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024).
Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Ιστορίας στις Γ΄, Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ τάξεις Δημοτικού Σχολείου (Β΄ 507) 10545/Δ1/2023 Υ.Α.
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να
περιγράψουν την υφιστάμενη κατάσταση των κτηριακών εγκαταστάσεων και του περιβάλλοντος χώρου του “Ξενία”,
αναγνωρίσουν την αρχιτεκτονική, πολιτισμική και ιστορική αξία του μέσα από τη μελέτη της ιστορίας του και την αναζήτηση τεκμηρίων και μαρτυριών,
επαναπροσδιορίσουν τη σημασία του δημόσιου χώρου ως φορέα ιστορικής συνέχειας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης,
διαμορφώσουν θετικές στάσεις, νοοτροπίες και συμπεριφορές ατομικής και συλλογικής ευθύνης για την προστασία και τη βελτίωσή του,
καταγράψουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο χώρος,
εντοπίσουν τα σημεία που χρήζουν παρεμβάσεων,
συνδέσουν τον χώρο με το ευρύτερο αστικό και παραλιακό περιβάλλον,
εκτιμήσουν τη συμβολή της προστασίας και ανάδειξης της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και της πολιτισμικής ταυτότητας του “Ξενία” στη βιώσιμη ανάπτυξή της πόλης τους,
ερευνήσουν τις αιτίες της εγκατάλειψης του χώρου,
προβλέψουν τις συνέπειες από τη συνέχιση της εγκατάλειψης του χώρου και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης της ευρύτερης περιοχής του παραλιακού μετώπου,
αναλύσουν την υφιστάμενη κατάσταση που διέπει την πολιτισμική ταυτότητα του τόπου τους και την πολιτική για τους δημόσιους χώρους,
καταγράψουν τρόπους προστασίας και ανάδειξης παρόμοιων υποδομών και εγκαταστάσεων σε άλλες περιοχές της χώρας,
οργανώσουν μια καμπάνια πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης των πολιτών της Ηγουμενίτσας,
προκαλέσουν έναν δημόσιο διάλογο και να καταθέσουν τις δικές τους προτάσεις στο Δημοτικό Συμβούλιο,
κοινοποιήσουν τις δράσεις τους στη σχολική και την τοπική κοινωνία.
Αφόρμηση μπορεί να είναι εικόνες ή ένα κείμενο από το διαδίκτυο σχετικά με την προβληματική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Ενδεικτικές ερωτήσεις που θα κληθούν να απαντήσουν οι μαθητές/τριες είναι:
α. αναγνωρίζετε τα κτήρια που βλέπετε στις εικόνες;
β. ξέρετε πού βρίσκονται;
γ. τι αίσθηση σας προκαλούν;
δ. τι προβλήματα φαντάζεστε ότι δημιουργούνται από την εγκατάλειψή τους;
ε. γνωρίζετε κάτι ή έχετε ακούσει κάποια αφήγηση για την ιστορία των κτηρίων αυτών;
στ. μπορείτε να φανταστείτε πώς ήταν ο χώρος στην αρχική του κατάσταση;
ζ. γιατί άραγε να εγκαταλείφθηκαν και δεν χρησιμοποιούνται πια;
θ. αν ζητούσε κάποιος τη γνώμη σας, πώς πιστεύετε ότι θα πρέπει να αξιοποιηθούν αυτά;
Η συζήτηση που θα προκύψει από τις ερωταπαντήσεις αναμένεται να εξάψει το ενδιαφέρον των μαθητών/τριών για να διερευνήσουν περαιτέρω το θέμα (τι γνωρίζω; τι θέλω να μάθω; πώς θα συγκεντρώσω πληροφορίες; πώς θα τις αξιοποιήσω – δράσω; πώς θα τις κάνω ευρύτερα γνωστές;).
Από τον καταιγισμό των ιδεών προκύπτει η ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλίας να δημιουργήσουν μία ερευνητική ομάδα που ανά υποομάδες θα πρέπει:
α. να συγκεντρώσουν εικόνες και πληροφορίες από το διαδίκτυο,
β. να συγκεντρώσουν πληροφορίες από μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα σε σχέση με το “Ξενία”.
β. να φωτογραφίσουν – βιντεοσκοπήσουν ό,τι θεωρούν πως θα φανεί χρήσιμο στην έρευνα,
γ. να κάνουν ένα γκάλοπ μεταξύ πολιτών που περνάνε από τον παραλιακό πεζόδρομο – ποδηλατόδρομο με κύρια ερωτήματα τι γνωρίζουν για την ιστορία του “Ξενία” και ποια θα ήθελαν να είναι μια μελλοντική χρήση των εγκαταλελειμμένων κτηρίων και του χώρου γενικότερα.
Στόχος είναι να αποδελτιωθεί όλο το υλικό που θα συγκεντρωθεί, ώστε να αποτυπωθεί σε ένα κείμενο που στη συνέχεια θα αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ενός podcast.
Η φάση αυτή περιλαμβάνει τρία στάδια με κεντρικό σημείο αναφοράς την επίσκεψη στους χώρους του “Ξενία” κατά το πρότυπο:
α. δραστηριότητες προετοιμασίας,
β. επίσκεψη,
γ. δραστηριότητες επεξεργασίας.
Κατά το στάδιο της προετοιμασίας, μαθητές και μαθήτριες φέρνουν στην τάξη το υλικό που συγκέντρωσαν από την έρευνα που έκαναν (εικόνες, κείμενα, αποκόμματα εφημερίδων, μαρτυρίες ενηλίκων) και το παρουσιάζουν στην ολομέλεια. Από τη συζήτηση που ακολουθεί γίνεται μια προσπάθεια ανασύνθεσης της ιστορίας του “Ξενία” και γίνεται κατανοητό ότι τα κτήρια και ο χώρος του είναι αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής ιστορίας της Ηγουμενίτσας και συνδέεται με τη συλλογική μνήμη της πόλης τους. Στο στάδιο αυτό προετοιμάζονται και όσα προβλέπονται να γίνουν στο στάδιο της επίσκεψης.
Το στάδιο της επίσκεψης αποτελεί κομβικό σημείο της δράσης. Ιδανικά, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να μεταβούν, κάποια στιγμή πριν την επίσκεψη, στο πεδίο, να μελετήσουν τον χώρο, να υπολογίσουν τον χρόνο που απαιτείται, να εντοπίσουν πιθανούς κινδύνους, καθώς και συγκεκριμένα σημεία – σταθμούς, όπου μπορούν να λάβουν χώρα συγκεκριμένες δραστηριότητες. Τέτοιες μπορεί να είναι:
α. μια μικρή ξενάγηση από εκπρόσωπο ιστορικό – αρχαιολόγο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας που θα απαντήσει και σε ερωτήσεις των παιδιών,
β. φωτογράφιση ή/και βιντεοσκόπηση σημείων ενδιαφέροντος,
γ. γκάλοπ με τη συμμετοχή περαστικών στον πεζόδρομο – ποδηλατόδρομο για το τι γνωρίζουν για το “Ξενία” και για το πώς θα έπρεπε να αξιοποιηθεί κατά τη γνώμη τους.
Μετά την υλοποίηση των επισκέψεων στο “Ξενία”, ακολουθεί απαραίτητα το στάδιο της σύνθεσης στην τάξη. Στο στάδιο αυτό οι μαθητές/τριες θα παραθέσουν όσα βίωσαν, παρατήρησαν και κατέγραψαν κατά την επίσκεψη και τις δραστηριότητες που έλαβαν χώρα στο πεδίο. Μέσα από τη συζήτηση και την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών, αλλά και απαραίτητα την έκθεση των “τεκμηρίων” που αποκόμισαν από το πεδίο (καταγραφές, σκίτσα, φωτογραφίες, βίντεο κ.ά.) προκύπτει η αναγκαιότητα της σύνθεσής τους προκειμένου να απαντηθούν τα νέα ερωτήματα που προκύπτουν.
Όλα τα δεδομένα των προηγούμενων φάσεων αξιοποιούνται για να δημιουργηθεί ένα τελικό κείμενο που θα αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία ενός podcast, το οποίο προτείνεται να περιλαμβάνει:
α. ένα σύντομο ιστορικό του “Ξενία”,
β. περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης, όπως αυτή καταγράφηκε από την επιτόπια παρατήρηση,
γ. τους προβληματισμούς τους για την αισθητική και περιβαλλοντική υποβάθμιση του χώρου,
δ. την επισήμανση της επιτακτικής αναγκαιότητας για την προστασία, ανάδειξη και την αναβάθμισή του με γνώμονα τη λειτουργικότητα, την αισθητική και τη βιωσιμότητα του δημόσιου χώρου και ε. την παράθεση των απόψεών τους, αλλά και των πολιτών που συμμετείχαν στο γκάλοπ για τη χρήση του.
Εκτός από την αφήγηση, το podcast μπορεί να περιλαμβάνει ενδεικτικά αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις που πάρθηκαν και επιπλέον τμήματα από μουσικά κομμάτια που θα το “ντύσουν”. Αφού τo podcast αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του σχολείου, θα πρέπει να δημοσιοποιηθεί η δράση των μαθητών/τριών τόσο στην κοινότητα του σχολείου, αλλά και ευρύτερα στους πολίτες της Ηγουμενίτσας με ένα Δελτίο Τύπου, το οποίο θα περιλαμβάνει και το link το οποίο θα παραπέμπει στο συγκεκριμένο podcast.
Εκτός από την παρουσίαση της δράσης στον χώρο του σχολείου, προτείνεται μια δημόσια παρουσίαση του podcast στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου. Η παρουσίαση μπορεί να αποτελέσει μια εξαιρετική αφορμή για την έναρξη ενός ευρύτερου δημόσιου διαλόγου με θέμα την αξιοποίηση αυτού του σημαντικού μνημείου της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της πόλης. Η παρουσίαση σε δημόσια συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου, όχι μόνο αναδεικνύει τη δράση ενεργού πολίτη του σχολείο, αλλά προσκαλεί και την τοπική κοινωνία να συμμετάσχει ενεργά. Η συζήτηση με πολίτες, εκπροσώπους φορέων και αιρετούς προωθεί τη δημοκρατική συμμετοχή και την καλλιέργεια του ενδιαφέροντος για την προστασία της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Το Podcast λειτουργεί έτσι ως εργαλείο διαλόγου, διασύνδεσης γενεών και έμπνευσης για τη βιώσιμη αξιοποίηση του πολιτισμικού αποθέματος.
Κατά το στάδιο του αναστοχασμού αξιολογείται συνολικά το πρόγραμμα, ακόμη και επιμέρους λεπτομέρειές του, όπως π.χ. αν τηρήθηκε το συμβόλαιο συμπεριφοράς κατά την εκπαιδευτική επίσκεψη, αν η επικοινωνία – διάχυση ήταν επιτυχημένη ή αν μπορούσε να γίνει με άλλον τρόπο. Μπορεί να γίνει υπό τη μορφή συζήτησης ή ερωτηματολογίου. Είναι σημαντικό να αξιολογηθεί ο βαθμός της εμπέδωσης εκ μέρους των μαθητών/τριών της αναγκαιότητας προστασίας της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και των μνημείων με ιδιαίτερη πολιτισμική αξία και της κατανόησης της έννοιας της διαχείρισης και αειφορικής – βιώσιμης ανάπτυξής τους. Τέλος, στο στάδιο του αναστοχασμού μπορεί να συζητηθεί και η δυνατότητα επέκτασης της δράσης ή και η αναζήτηση συνεργασιών με άλλα σχολεία σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, καθώς το φαινόμενο των εγκαταλελειμμένων “Ξενία” και άλλων τουριστικών εγκαταστάσεων του ΕΟΤ είναι πανελλαδικό.
