Η δράση αποσκοπεί στην ενίσχυση της πολιτιστικής συνείδησης των μαθητών/τριών μέσα από βιωματική και διαθεματική προσέγγιση της τοπικής παράδοσης, αρχιτεκτονικής και φυσικής κληρονομιάς. Οι μαθητές/τριες, εξερευνούν την πολιτιστική ταυτότητα των παραδοσιακών οικισμών, συλλέγουν και τεκμηριώνουν πληροφορίες σχετικά με τα τοπικά έθιμα, τα λαογραφικά στοιχεία και την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της περιοχής. Εμβαθύνουν στην ιστορική και κοινωνική σημασία των χωριών, αναγνωρίζοντας τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Σε αυτό το πλαίσιο θα κληθούν να παρατηρήσουν και να καταγράψουν στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος και της τοπικής βιοποικιλότητας, να δημιουργήσουν πρωτότυπες εργασίες (όπως χάρτες, αφίσες, ψηφιακά ημερολόγια ή παραδοσιακά παιχνίδια) που να αναδεικνύουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των οικισμών, να συνεργαστούν σε ομάδες για την προετοιμασία παρουσιάσεων ή εκπαιδευτικών δράσεων που προάγουν τον σεβασμό και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τέλος να αναπτύξουν στάσεις υπευθυνότητας απέναντι στη διατήρηση της τοπικής ταυτότητας και βιώσιμης ανάπτυξης. Μέσα από αυτό το ταξίδι μάθησης και δημιουργίας, καλλιεργείται η ενεργή συμμετοχή, η παρατήρηση, η κριτική σκέψη και η περιβαλλοντική και πολιτιστική ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριών ενώ ενισχύεται η ενεργός πολιτειότητα και η ανάδειξη της ιδιαιτερότητας του τοπικού γεωγραφικού μικρόκοσμου .
Πρόγραμμα σπουδών της Γεωγραφίας Ε΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003 και ΦΕΚ 5815/Β/10-12-2021)
Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 2259/τ. Β΄/06-04-2023)
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024)
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:
αναγνωρίσουν τα βασικά χαρακτηριστικά των παραδοσιακών οικισμών της Ρόδου (αρχιτεκτονική, έθιμα, τοπική ιστορία),
ορίζουν έννοιες όπως βιωσιμότητα, πολιτισμική ταυτότητα, διατήρηση και προστασία του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος,
συνδέσουν τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες με το τοπίο και τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κοινωνίες διαμορφώνουν και επηρεάζονται από τον χώρο τους,
συλλέξουν, καταγράψουν και οργανώσουν πληροφορίες από ποικίλες πηγές (προφορικές μαρτυρίες, παρατήρηση πεδίου, φωτογραφίες, χάρτες),
εφαρμόσουν τεχνικές ενεργητικής ακρόασης και συνεργασίας μέσα από ομαδικές δραστηριότητες,
αναπτύξουν δεξιότητες δημιουργικής έκφρασης μέσα από κατασκευές, εικαστικά έργα ή παρουσιάσεις,
αξιοποιήσουν βασικά ψηφιακά εργαλεία για την τεκμηρίωση και προβολή των εργασιών τους (π.χ. αφίσες, ψηφιακές παρουσιάσεις, λευκώματα),
διατυπώνουν απόψεις και προτάσεις για την προστασία της τοπικής πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς,
ενθαρρύνουν την υπευθυνότητα και τη συμμετοχικότητα σε δράσεις που σχετίζονται με την τοπική κοινότητα, την τοπική ιστορία και παράδοση ως στοιχεία της προσωπικής και συλλογικής ταυτότητας,
εκτιμήσουν την αίσθηση του «ανήκειν» και της διασύνδεσης με τον τόπο τους, υιοθετώντας στάσεις που προάγουν τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.
Συζήτηση στην ολομέλεια της τάξης με ερωτήματα ενεργοποίησης όπως:
Τι γνωρίζω για τα χωριά της Ρόδου;
Γιατί ονομάζονται παραδοσιακοί οικισμοί;
Δημιουργία εννοιολογικού χάρτη για την έννοια «παράδοση», «πολιτιστική κληρονομιά», «προστασία» και προβολή φωτογραφιών ή βίντεο των τριών χωριών ως ερέθισμα συζήτησης. Επιδιώκεται οι μαθητές /τριες να ενεργοποιήσουν προϋπάρχουσες γνώσεις και εμπειρίες, να εκφράσουν προσδοκίες και απορίες για το θέμα, να αναπτύξουν ενδιαφέρον για την εξερεύνηση της τοπικής πολιτιστικής ταυτότητας, κ.ά
Στη συνέχεια συλλέγουν και ερμηνεύουν πληροφορίες μέσα από ποικίλες πηγές όπως οργάνωση επίσκεψης στους οικισμούς ή εικονική περιήγηση, παρατήρηση και καταγραφή: αρχιτεκτονικά στοιχεία, φυσικό τοπίο, τοπικά προϊόντα, συνεντεύξεις με κατοίκους, καταστηματάρχες, ή τοπικούς φορείς (π.χ. πολιτιστικός σύλλογος), χρήση έντυπων ή ψηφιακών πηγών: άρθρα, χάρτες, παλιά φωτογραφικά αρχεία., κατασκευή ερευνητικών ερωτήσεων π.χ.: «Πώς αλλάζει ένας οικισμός με τον χρόνο;» ή «Ποιες παραδόσεις διατηρούνται μέχρι σήμερα;» Οι μαθητές/τριες αναμένεται να συλλέξουν και να οργανώσουν πληροφορίες με ερευνητικές μεθόδους, να αναλύσουν την πολιτισμική και περιβαλλοντική σημασία των οικισμών και να εμβαθύνουν στην έννοια της πολιτιστικής συνέχειας και της βιωσιμότητας.
Κάθε ομάδα αναλαμβάνει μια θεματική ενότητα προς διερεύνηση σε σχέση με τα ερωτήματα που έχουν αναδειχθεί:
– Ομάδα Λαογραφίας και Τοπικών Εθίμων με στόχο να ερευνήσει παραδοσιακά έθιμα, εορτές, μύθους, ντόπιες συνήθειες, παραδοσιακές ενδυμασίες, τραγούδια, παιχνίδια (καταγραφή προφορικών μαρτυριών από ηλικιωμένους κατοίκου, αναπαράσταση παραδοσιακού παιχνιδιού ή τραγουδιού, συλλογή φωτογραφιών ή σχεδίων ενδυμασιών).
– Ομάδα Αρχιτεκτονικής και Οικιστικής Ταυτότητας με στόχο να μελετήσει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και την οργάνωση του οικισμού (Παρατήρηση και αποτύπωση κτιρίων, κατασκευή μακέτας ή σχεδίου του χωριού, καταγραφή αρχιτεκτονικών στοιχείων όπως υλικά, μορφές, χρήση).
– Ομάδα Φυσικού Περιβάλλοντος και Τοπικής Βιοποικιλότητας με στόχο να διερευνήσει το φυσικό τοπίο, τη χλωρίδα, την πανίδα και τη σχέση των ανθρώπων με το περιβάλλον (Παρατήρηση και φωτογράφιση τοπικής χλωρίδας, συλλογή πληροφοριών για τοπικά προϊόντα, δημιουργία ενημερωτικού φυλλαδίου για την προστασία του περιβάλλοντος).
– Ομάδα Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Προστασίας με στόχο να εστιάσει στην έννοια της πολιτιστικής διατήρησης και στη βιώσιμη διαχείριση της παράδοσης (συνέντευξη με μέλη πολιτιστικών συλλόγων ή τοπικών αρχών, δημιουργία αφίσας/καμπάνιας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, συζήτηση για σύγχρονες απειλές π.χ. τουρισμός, εγκατάλειψη).
– Ομάδα Δημοσιογραφίας και Τεκμηρίωσης με στόχο να αναλάβει την καταγραφή, σύνθεση και παρουσίαση των δράσεων όλων των ομάδων (Φωτογράφιση, βιντεοσκόπηση ή ηχογράφηση, δημιουργία εφημερίδας/ιστολογίου/ηλεκτρονικού ημερολογίου του προγράμματος).
– Ομάδα Χαρτογράφησης και Προσανατολισμού με στόχο να μελετήσει τη γεωγραφική θέση των οικισμών και τη σχέση τους με το φυσικό περιβάλλον (Δημιουργία χάρτη της περιοχής, φυσικού ή διαδραστικού, καταγραφή διαδρομών, μονοπατιών, τοπίων, αναφορά στη χρήση της γης παλιά και σήμερα).
Εναλλακτικά, οι ομάδες μπορούν να σχηματιστούν με βάση τους τρεις οικισμούς (Έμπωνας, Απόλλωνα, Σιάνα), ώστε η κάθε ομάδα να μελετήσει ένα χωριό σε βάθος.
Οι ομάδες οργανώνουν και επεξεργάζονται το υλικό τους στην τάξη με βασικό ερώτημα «Πώς μπορούμε να γνωρίσουμε, να αναδείξουμε και να προστατεύσουμε την πολιτιστική και φυσική κληρονομιά των παραδοσιακών οικισμών της Ρόδου;» Αυτό το ερώτημα: προσκαλεί τους/τις μαθητές/τριες να ερευνήσουν το παρελθόν(γνωρίζω), να δράσουν στο παρόν (αναδεικνύω) και να προβληματιστούν για το μέλλον(προστατεύω), προσαρμόζεται εύκολα στις θεματικές των επιμέρους ομάδων και ενθαρρύνει την παραγωγή ενός τελικού παραδοτέου (π.χ. αφίσα, οδηγός, βίντεο, ψηφιακό λεύκωμα, παρουσίαση σε κοινότητα). Εναλλακτικά ερωτήματα (ανάλογα με τις ηλικίες και το εύρος του σχεδιασμού):
Τι κάνει έναν οικισμό παραδοσιακό και γιατί έχει αξία να τον διατηρήσουμε;
Αν ήμασταν πρεσβευτές του χωριού μας, πώς θα το παρουσιάζαμε σε επισκέπτες ή μαθητές/τριες από άλλη περιοχή;
Ποια ιστορία μπορεί να μας αφηγηθεί κάθε πέτρα, κάθε δρόμος, κάθε γιαγιά στα χωριά της Ρόδου;
Δημιουργία ενός εικονογραφημένου «Οδηγού νέου επισκέπτη» για το κάθε χωριό που θα εμπεριέχει ψηφιακό ή έντυπο «πολιτιστικό κουτί» του οικισμού (με φωτογραφίες, μαρτυρίες, χάρτες, παραδόσεις). Στον Οδηγό αυτό θα ενσωματωθούν στοιχεία προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς από την οπτική των μαθητών/τριών με προτάσεις για την ανάδειξη και προστασία της τοπικής κληρονομιάς.
Ο Οδηγός παρουσιάζεται σε Έκθεση υλικού στον χώρο του σχολείου που θα περιλαμβάνει αφίσες, φωτογραφίες, μακέτες, δημιουργίες, έντυπα, διαδραστική παρουσίαση των έργων από τις ομάδες σε άλλες τάξεις καθώς επίσης και εκδήλωση με μουσικοχορευτικά δρώμενα, αφηγήσεις, θεατρικά σκίτσα ή παρουσίαση βίντεο. Την εκδήλωση παρακολουθούν οι οικογένειες των μαθητών/τριών και εκπρόσωποι/μέλη της τοπικής κοινωνίας. Η διοργάνωση της δράσης-παρουσίασης μπορεί να γίνει και σε κοινόχρηστο χώρο της κοινότητας (πολιτιστικό κέντρο, πλατεία, βιβλιοθήκη).
Ομαδικός Αναστοχασμός με βάση τα ερωτήματα:
Πώς συνεργαστήκαμε;
Τι πήγε καλά στη λειτουργία της ομάδας μας;
Ποια ήταν η συμβολή του καθενός;
Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη συνεργασία μας στο μέλλον;
Ποια ομάδα μας εντυπωσίασε και γιατί;
Τι μάθαμε για τον τόπο μας και τον εαυτό μας;
Τι θα λέγαμε σε κάποιον για τη σημασία αυτών των οικισμών;
Εναλλακτικά οι μαθητές/τριες μπορούν να εκφραστούν γραπτά ή/και εικαστικά:
«Η ιστορία του δικού μου ταξιδιού…»,
«Ένα γράμμα σε έναν φίλο/η- μαθητή/τρια που δεν συμμετείχε»,
«Αν ήμουν ξεναγός στο χωριό…»
«Ζωγραφίζω την εικόνα που μου έμεινε περισσότερο», ή/και «κατασκευάζω ένα συμβολικό αντικείμενο (π.χ. καρτελάκι με μια λέξη-κλειδί ή σύμβολο της δράσης)».
Δημιουργία «Τοίχου εντυπώσεων» ή «Δέντρου εμπειριών»: οι μαθητές/τριες αναρτούν καρτελάκια με φράσεις ή λέξεις, κοινός «χάρτης λέξεων» από ό,τι αποκομίσαμε, συμβολική τελετή αποχαιρετισμού του έργου (π.χ. παράδοση ενός κουτιού με τα έργα σε μια τάξη του σχολείου ή στη βιβλιοθήκη), κύκλος με μια λέξη ή φράση που αποτυπώνει την εμπειρία τους.
