Πρόκειται για μια αφηγηματική περιβαλλοντική γεωδιαδρομή στον Υμηττό. Μαθητές και μαθήτριες εξερευνούν το Αισθητικό Δάσος Καισαριανής μέσα από μια θεματική γεωδιαδρομή, αναγνωρίζοντας γεωλογικές δομές, γεωπεριβαλλοντικά χαρακτηριστικά και φυσικούς πόρους, ενώ παράλληλα συνδέουν τα ευρήματά τους με ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία της περιοχής.
Δημιουργοί: Αναστασία Μπαρμπαρούση, εκπαιδευτικός ΠΕ04.05, του 4ο Γυμνασίου Π. Φαλήρου και Ιωάννη Γράψα, Σύμβουλο Εκπαίδευσης ΠΕ04, Δ΄ Αθήνας.
Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών Γεωλογίας- Γεωγραφίας (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003)
Νέο Πρόγραμμα σπουδών Γεωλογίας-Γεωγραφία ΦΕΚ_ 1859_24-03-2023
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024).
Οι μαθητές/μαθήτριες αναμένεται να:
αναγνωρίζουν και να περιγράφουν γεωλογικές δομές (πτυχή, ρήγμα) και τους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής,
περιγράφουν βασικές γεωδυναμικές διεργασίες (ορογένεση, διάβρωση, κινήσεις λιθοσφαιρικών πλακών),
συσχετίζουν γεωλογικά φαινόμενα με την εκδήλωση ανθρώπινων παρεμβάσεων και την ιστορική διαδρομή της περιοχής,
αποκτούν εμπειρική γνώση μέσα από την παρατήρηση στο πεδίο και την εργασία σε ομάδες,
αναπτύσσουν δεξιότητες καταγραφής, τεκμηρίωσης, χαρτογράφησης και προφορικής/οπτικής παρουσίασης,
αναπτύσσουν την αίσθηση πολιτισμικής ταυτότητας.
Με συζήτηση στην τάξη και ενεργοποίηση της προϋπάρχουσας γνώσης, οι μαθητές/τριες καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήματα όπως:
Τι γνωρίζετε για τη γεωλογία της περιοχής μελέτης;
Έχετε επισκεφθεί το Δάσος της Καισαριανής;
Ποια η σημασία ενός περιαστικού δάσους, όπως αυτό της Καισαριανής, για την αστική περιοχή που γειτνιάζει, όπως αυτή της Αθήνας;
Ποια φυσικά στοιχεία ενός τοπίου μπορούμε να παρατηρήσουμε και να ερμηνεύσουμε;
Ποια τα ιστορικά μνημεία της περιοχής;
Διανέμεται ερωτηματολόγιο ενδιαφερόντων και γίνεται χρήση χαρτών και φωτογραφιών για συλλογική επιλογή του θέματος της γεωδιαδρομής. Δίνεται έμφαση στη σύνδεση της γεωλογίας με το περιβάλλον, την ιστορία και τον πολιτισμό, κατά το γενικό σχήμα: η γεωποικιλότητα είναι αυτή που υποστηρίζει τη βιοποικιλότητα, καθορίζει τους φυσικούς πόρους και εντέλει την ύπαρξη των πολιτιστικών και θρησκευτικών μνημείων.
Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε ομάδες (γεωλογίας, βιοποικιλότητας, ιστορικών στοιχείων, πολιτιστικής τεκμηρίωσης, καταγραφής/ψηφιακού υλικού). Σχεδιάζεται μια διαδρομή στο πεδίο με 5-6 στάσεις σε χαρακτηριστικά σημεία. Η επιλογή των θέσεων γίνεται από μια συνολική διαδρομή 7 χιλιομέτρων και ένα σύνολο 24 θέσεων που έχει σχεδιαστεί με σκοπό την ανάδειξη του Γεωπεριβάλλοντος και της Διδακτικής των Γεωεπιστημών. Η συνολική γεωδιαδρομή βρίσκεται αναρτημένη στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://blogs.sch.gr/4gympfal/2025/04/15/afigimatiki-perivallontiki-geodiadromi/
Οι ομάδες ερευνούν και σχεδιάζουν τη γεωδιαδρομή με τη βοήθεια εκπαιδευτικού υλικού, Google Earth, γεωλογικών χαρτών, κειμένων και βίντεο. Κατά τον σχεδιασμό επιλέγουμε τα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν περισσότερο να ερευνήσουμε στη διάρκεια της γεωδιαδρομής, έχοντας κατά νου ότι: Ο Υμηττός συνδυάζει γεωλογικό, αρχαιολογικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον. Φέρει σημαντικά γεωλογικά χαρακτηριστικά που αποκαλύπτουν την ιστορία του, ενώ η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή ξεκινά από τη Νεολιθική εποχή. Η πλούσια βλάστηση, οι πηγές και οι σπηλιές προσέφεραν τροφή και καταφύγιο στους πρώτους κατοίκους. Στην αρχαιότητα υπήρξε λατρευτικό κέντρο με ιερά θεοτήτων (Δίας, Απόλλωνας, Αφροδίτη, Δήμητρα), στα οποία στη συνέχεια ιδρύθηκαν χριστιανικά κέντρα, όπως οι Μονές Καισαριανής και Αστερίου. Ο Υμηττός φημιζόταν για τα βότανά του και τη μελισσοκομία. Ο περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή επαινούσε τα μοναδικά του φυτά και την ιαματική τους αξία. Ιδιαίτερη οικονομική σημασία είχε η εξόρυξη του κυανότεφρου μάρμαρου, κυρίαρχου γεωλογικού σχηματισμού, από την αρχαιότητα έως τον 19ο αιώνα.
Ενδεικτικά η γεωδιαδρομή μπορεί να περιλαμβάνει επιτόπια επισκόπηση και σχετική αφήγηση από τον εκπαιδευτικό για τα εξής σημεία ενδιαφέροντος: α) Πηγή Κριού, β) Μονή Καισαριανής, γ) παραδείγματα βιοποικιλότητας (βότανα-μέλι), δ) παραδείγματα γεωποικιλότητας (ρήγματα, πτυχές, ζώνες κατακερματισμού, καρστικοποίηση, είδη πετρωμάτων) ε) επίδραση του μητρικού πετρώματος στη διαμόρφωση της βλάστησης, στ) διάβρωση.
Πραγματοποιείται επαφή με: Δασαρχείο Υμηττού, Φορείς διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας/Γεωλογίας, Τοπικούς συλλόγους (π.χ. ΣΠΑΥ).
Η γεωδιαδρομή πραγματοποιείται με ταυτόχρονη αφήγηση του/της εκπαιδευτικού και με την καθοδήγηση των μαθητών/τριών για επιτόπια παρατήρηση, καταγραφή στοιχείων πεδίου (π.χ. πτυχώσεις, πετρώματα, φαινόμενα διάβρωσης), φωτογράφιση, χρήση GPS/mobile mapping και δελτίων (παρατήρησης) πεδίου.
Οι μαθητές/τριες συλλέγουν πληροφορίες, παίρνουν συνεντεύξεις από υπεύθυνους φορέων ή κατοίκους και αποτυπώνουν τα ευρήματά τους σε έντυπη ή ψηφιακή μορφή (π.χ. padlet, αφίσες, βίντεο, διαδραστικός χάρτης).
Οι μαθητές/τριες δημιουργούν: Εικονική γεωδιαδρομή μέσω Google MyMapsΑφίσες και παρουσιάσεις PowerPoint για το σχολείο.
Έκθεση φωτογραφίας. Παρουσίαση σε εκδήλωση του σχολείου για την ενημέρωση της σχολικής κοινότητας και του κοινού. Η εργασία μπορεί να δημοσιευτεί στο ιστολόγιο του σχολείου ή/και σε πλατφόρμα όπως το eTwinning.
Πραγματοποιούνται δραστηριότητες αναστοχασμού, όπως: Ομαδικός καταιγισμός ιδεών: «Τι έμαθα – Τι μου άρεσε – Τι θα ήθελα να αλλάξω».
Δημιουργία αφηγήσεων (ατομικών ή ομαδικών) με τίτλο: «Η εμπειρία μου στη γεωδιαδρομή».
Η τελική συνάντηση αφιερώνεται στη σύνθεση των αποτελεσμάτων, συσχέτιση εμπειρίας-γνώσης-συναισθήματος και προβολή των δημιουργιών των μαθητών/τριών.
