Η παρούσα εκπαιδευτική έχει ως επίκεντρο την παράκτια ζώνη “Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου” που βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από την πόλη της Ηγουμενίτσας και αποτελεί δημοφιλή τουριστικό προορισμό για ντόπιους και ξένους παραθεριστές. Το παραλιακό αυτό μέτωπο, με μήκος ακτής 3.800 μ. και μέσο πλάτος 20 μ., μαζί με τους γειτνιάζοντες υγροτόπους είναι “δημιούργημα” των δελταϊκών αποθέσεων του ποταμού Καλαμά και αποτελεί τμήμα της Προστατευόμενης Περιοχής «Υγρότοπος εκβολών Καλαμά και νήσος Πρασούδι» του δικτύου Φύση – Natura 2000. Τα τελευταία χρόνια στο παραλιακό μέτωπο εμφανίζονται έντονα φαινόμενα διάβρωσης που, εν μέρει, οφείλονται και στις ανθρωπογενείς παρεμβάσεις, οι οποίες, στο όνομα της τουριστικής ανάπτυξης, εντείνουν το πρόβλημα. Ενέργειες όπως η σάρωση της παραλίας με μηχανήματα βαρέως τύπου και η απομάκρυνση θημώνων ποσειδωνίας ή ακόμη και φυτών, όπως τα αρμυρίκια, εμποδίζουν την ανάπτυξη αμμοθινών που αποτελούν ένα φυσικό τείχος προστασίας και σταθεροποιούν την ακτή.
Οι μαθητές και οι μαθήτριες αναζητούν πληροφορίες για την ευρύτερη παράκτια περιοχή και το καθεστώς προστασίας της και διαπιστώνουν τις μεταβολές που έχουν συντελεστεί στη φυσιογνωμία του τοπίου στο πέρασμα του χρόνου από φυσικούς και ανθρωπογενείς παράγοντες. Μέσω επιτόπιας παρατήρησης, καταγράφουν τη σημερινή του εικόνα, τις χρήσεις και τις δυναμικές του, εντοπίζουν προβλήματα και δυνατότητες και διαμορφώνουν προτάσεις για την προστασία του και τη βιωσιμότητά του, με γνώμονα την ισόρροπη σχέση μεταξύ περιβάλλοντος – κοινωνίας – οικονομίας. Όλα τα παραπάνω προτείνεται να αποτυπωθούν σε επιλεγμένες εικόνες, βίντεο και συνοπτικές περιγραφές και να καταχωριστούν σε ανοιχτούς αλληλεπιδραστικούς διαδικτυακούς χάρτες. Η εν λόγω πρόταση μπορεί να υιοθετηθεί και από άλλες σχολικές μονάδες της χώρας στη λογική του εκπαιδευτικού προγράμματος «Τα σχολεία ‘υιοθετούν’ χερσαία και παράκτια οικοσυστήματα της Ελλάδας».
ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ: Θωμάς Λώλης, Επόπτης Ποιότητας και Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ70 Θεσπρωτίας, και είναι ενδεικτικό. Η ιδέα για τη συγκεκριμένη θεματική προέκυψε από ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που υλοποίησε η εκπαιδευτικός ΠΕ70 του 4ου ΔΣ Ηγουμενίτσας, Αγγελική Ζιάκα για τη λιμνοθάλασσα Βατάτσα.
Διασύνδεση με το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και το Αναλυτικό Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) για το γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003), ( ΦΕΚ 5815/Β/10-12-2021).
Διασύνδεση με το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 2259/τ. Β΄/06-04-2023).
Διασύνδεση με το Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024).
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:
κατονομάσουν τους επιμέρους υγροτόπους της περιοχής Προστατευόμενης Περιοχής «Υγρότοπος εκβολών Καλαμά και νήσος Πρασούδι»,
αναφέρουν λόγους για την ανάγκη διατήρησης της βιοποικιλότητας των υγροτόπων της προστατευόμενης περιοχής,
εξηγήσουν την ανάγκη για την ύπαρξη καθεστώτος προστασίας της περιοχής,
περιγράψουν τις ανθρώπινες δραστηριότητες που καθιστούν επισφαλές το καθεστώς προστασίας,
καταγράψουν τα σημεία εκείνα που κινδυνεύουν περισσότερο από τη διάβρωση του παραλιακού μετώπου Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου,
να απαριθμήσουν δραστηριότητες που συντελούν στη ένταση του φαινομένου της διάβρωσης εντός της προστατευόμενης περιοχής,
να διερευνήσουν περιπτώσεις μείωσης της βιοποικιλότητας του παραλιακού μετώπου που επιδρούν στη διάβρωση του εδάφους,
να προβλέψουν τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα από την κακή διαχείριση της προστατευόμενης περιοχής και τη σταδιακή υποχώρηση του παραλιακού μετώπου,
να υιοθετήσουν συμβολικά την προστατευόμενη περιοχή του παραλιακού μετώπου Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου,
να υλοποιήσουν δράση ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινού για την ανάγκη προστασίας του πολυσύχναστου παραλιακού μετώπου Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου.
Αφόρμηση μπορεί να είναι εικόνες ή ένα κείμενο από το διαδίκτυο σχετικά με την προβληματική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Στη φάση αυτή χρησιμοποιούμε τεχνικές όπως:
α. η μελέτη περίπτωσης: οι μαθητές/τριες μελετώντας το υλικό που τους δείχνουμε καταγράφουν την υφιστάμενη κατάσταση. Στη δραστηριότητα αυτή, γίνεται επισκόπηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η προστατευόμενη περιοχή του υγροτόπου Εκβολών Καλαμά. Οι μαθητές/τριες θα πρέπει να κατανοήσουν ότι ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό, καθώς συχνά εμπλέκονται πολλές κοινωνικές ομάδες και υπάρχουν πολλαπλές διαστάσεις και
β. η χαρτογράφηση εννοιών: οι μαθητές/τριες καλούνται να συμπληρώσουν έναν δομημένο χάρτη εννοιών δημιουργώντας όσες περισσότερες συνδέσεις μπορούν, προκειμένου να κατανοήσουν, όσο το δυνατόν πληρέστερα, τις σχέσεις ανάμεσα στις έννοιες. Η συζήτηση που θα προκύψει στη συνέχεια αναμένεται να εξάψει το ενδιαφέρον τους για να διερευνήσουν περαιτέρω το θέμα (τι γνωρίζω; τι θέλω να μάθω; πώς θα συγκεντρώσω πληροφορίες; πώς θα τις αξιοποιήσω – δράσω; πώς θα τις κάνω ευρύτερα γνωστές;).
Από τον καταιγισμό των ιδεών προκύπτει η ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλίας να δημιουργήσουν μία ερευνητική ομάδα που ανά υποομάδες θα πρέπει:
α. να συγκεντρώσουν εικόνες και πληροφορίες από το διαδίκτυο,
β. να ενημερωθούν από φορείς, όπως η Μονάδα Διαχείρισης, το Κ.Ε.ΠΕ.Α. Φιλιατών και ο Δήμος Ηγουμενίτσας για την έκταση του προβλήματος και τα μέτρα που έχουν παρθεί,
γ. να φωτογραφίσουν – βιντεοσκοπήσουν και να καταγράψουν επιτόπια ό,τι θεωρούν πως θα φανεί χρήσιμο στην έρευνα,
δ. να πάρουν συνεντεύξεις από λουόμενους, περιπατητές, αθλούμενους, αλλά και επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή και
ε. να εντοπίσουν τα σημεία εκείνα όπου το πρόβλημα της διάβρωσης είναι πιο έντονο και να τα σημειώσουν πάνω σε έναν χάρτη.
Στόχος είναι, το υλικό που θα συγκεντρωθεί, να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ενός αλληλεπιδραστικού διαδικτυακού χάρτη, όπου επάνω στην υπό μελέτη περιοχή θα εντοπίζονται σημεία, η παρουσίαση των οποίων θα γίνεται με επιλεγμένες εικόνες, βίντεο και συνοπτικές περιγραφές, προκειμένου ο διαδικτυακός επισκέπτης να ενημερωθεί και να ευαισθητοποιηθεί για το πρόβλημα της διάβρωσης που αντιμετωπίζει το παραλιακό μέτωπο.
Η φάση αυτή περιλαμβάνει τρία στάδια με κεντρικό σημείο αναφοράς την επίσκεψη στην παράκτια ζώνη Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου κατά το πρότυπο:
α. δραστηριότητες προετοιμασίας,
β. επίσκεψη,
γ. δραστηριότητες επεξεργασίας.
Κατά το στάδιο της προετοιμασίας οι μαθητές/τριες φέρνουν στην τάξη το υλικό που συγκέντρωσαν από την έρευνα που έκαναν (εικόνες, κείμενα από το διαδίκτυο, αποκόμματα εφημερίδων, πληροφορίες που συγκέντρωσαν από εκπροσώπους φορέων, μαρτυρίες ενηλίκων κ.ά.) και το παρουσιάζουν στην ολομέλεια. Στο στάδιο αυτό προετοιμάζονται και όσα προβλέπεται να γίνουν στο στάδιο της επίσκεψης. Το στάδιο της επίσκεψης αποτελεί κομβικό σημείο της δράσης. Ιδανικά, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να μεταβούν, κάποια στιγμή πριν την επίσκεψη, στο πεδίο, να μελετήσουν τον χώρο, να υπολογίσουν τον χρόνο που απαιτείται, να εντοπίσουν πιθανούς κινδύνους, καθώς και συγκεκριμένα σημεία – σταθμούς, όπου μπορούν να λάβουν χώρα συγκεκριμένες δραστηριότητες. Τέτοιες μπορεί να είναι:
α. μια ξενάγηση – ενημέρωση από εκπροσώπους της Μονάδας Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Ηπείρου (Παράρτημα Ηγουμενίτσας) ή του Κ.Ε.ΠΕ.Α. Φιλιατών που θα απαντήσουν και σε ερωτήσεις των παιδιών,
β. φωτογράφιση ή/και βιντεοσκόπηση σημείων ενδιαφέροντος,
γ. συνεντεύξεις από παραθεριστές, καταστηματάρχες, περιπατητές, αθλούμενους στην περιοχή κ.ά.
Μετά την υλοποίηση των επισκέψεων στο πεδίο, ακολουθεί απαραίτητα το στάδιο της σύνθεσης στην τάξη. Στο στάδιο αυτό οι μαθητές/τριες θα παραθέσουν όσα βίωσαν, παρατήρησαν και κατέγραψαν κατά την επίσκεψη και τις δραστηριότητες που έλαβαν χώρα στο πεδίο. Μέσα από τη συζήτηση και την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών, αλλά και απαραίτητα την έκθεση των “τεκμηρίων” που αποκόμισαν από το πεδίο (καταγραφές, σκίτσα, φωτογραφίες, βίντεο κ.ά.) προκύπτει η αναγκαιότητα της σύνθεσής τους προκειμένου να απαντηθούν τα νέα ερωτήματα που προκύπτουν.
Το Google My Maps προσφέρει μια διαδραστική και εύχρηστη πλατφόρμα για να δημιουργηθεί ένας χάρτης όπου θα καταγραφούν τα σημεία που εντοπίζεται το πρόβλημα μέσα από τα κείμενα, τις φωτογραφίες και τα βίντεο που θα επιλέξουν οι μαθητές/τριες, ώστε να αναδειχθεί το μέγεθος και τη φύση του προβλήματος της διάβρωσης του παραλιακού μετώπου Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου.
Αρχικά, γίνεται μετάβαση στην ιστοσελίδα του Google My Maps και γίνεται δημιουργία νέου χάρτη. Δίνεται ο τίτλος και μια σύντομη περιγραφή, εξηγώντας τον σκοπό της συγκεκριμένης Δράσης Ενεργού Πολίτη. Αφού εντοπιστεί στον χάρτη η περιοχή ενδιαφέροντος, χρησιμοποιούνται τα εργαλεία της πλατφόρμας για να οριοθετηθεί. Υπάρχει δυνατότητα επιλογής από πολύγωνα, γραμμές ή σημεία (markers) στα συγκεκριμένα σημεία όπου εντοπίζεται η διάβρωση. Κάθε σημείο στον χάρτη λειτουργεί σαν ένα μικρό αρχείο τεκμηρίωσης. Μπορούν να δοθούν επιμέρους τίτλοι και στη συνέχεια να προστεθεί λεπτομερής περιγραφή της κατάστασης, αναφέροντας τι συνέβη, πότε ξεκίνησε το πρόβλημα, ποιες είναι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και αν υπάρχουν σχετικές ενέργειες αποκατάστασης ή παρεμβάσεις. Στο κάθε σημείο μπορεί να ενσωματωθεί πολυμεσικό υλικό. Πατώντας το εικονίδιο της κάμερας, υπάρχει η δυνατότητα να αναρτηθούν φωτογραφίες από υπολογιστή ή να προστεθούν σύνδεσμοι από εικόνες και βίντεο που φιλοξενούνται σε άλλες πλατφόρμες (όπως το YouTube ή το Google Drive). Έτσι, μπορεί να εμπλουτιστεί ο χάρτης με φωτογραφικό υλικό της περιοχής, είτε από τη μελέτη στο πεδίο, είτε από άλλες επίσημες πηγές.
Τα βίντεο είναι επίσης εξαιρετικά χρήσιμα για να αποδώσουν την ένταση του προβλήματος, ειδικά όταν συνοδεύονται από μαρτυρίες ή πλάνα από drones που αποκαλύπτουν την πλήρη έκταση της ζημιάς. Επιπλέον, το υλικό μπορεί να οργανωθεί σε θεματικά επίπεδα (layers). Για παράδειγμα, ένα επίπεδο μπορεί να περιλαμβάνει ιστορικές καταγραφές, ένα δεύτερο την παρούσα κατάσταση και ένα τρίτο τις προτεινόμενες λύσεις ή ενέργειες αποκατάστασης. Όταν ολοκληρωθεί η δημιουργία του χάρτη, είναι απαραίτητο να κοινοποιηθεί δημόσια μέσω συνδέσμου.
Ο χάρτης που θα δημιουργεί στην πλατφόρμα Google My Maps αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού αναφορικά με τις επιπτώσεις της διάβρωσης στην προστατευόμενη παράκτια περιοχή του Δρεπάνου – Μακρυγιαλίου. Για να φτάσει αυτό το υλικό σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους και να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, είναι σημαντικό, εκτός από την ανάρτησή του στην ιστοσελίδα και την παρουσίασή του στον χώρο του σχολείου, να υπάρξει μια στρατηγική ευρύτερης δημοσιοποίησης και προώθησης. Για τη δημοσιοποίηση του χάρτη το πρώτο βήμα είναι να ρυθμιστεί η πρόσβαση έτσι ώστε να είναι διαθέσιμος στο ευρύ κοινό. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της επιλογής Οποιοσδήποτε με τον σύνδεσμο ή Δημόσιο στον ιστό στις ρυθμίσεις κοινοποίησης της εφαρμογής Google My Maps. Ο παραγόμενος σύνδεσμος μπορεί στη συνέχεια να κοινοποιηθεί σε διάφορα ψηφιακά κανάλια, όπως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Instagram, Twitter/X), ιστολόγια ή σε ιστοσελίδες φορέων και οργανισμών. Επιπλέον, ο χάρτης μπορεί να ενσωματωθεί σε ιστοσελίδες μέσω του σχετικού HTML iframe κώδικα, ενισχύοντας την προσβασιμότητά του σε πλατφόρμες με σταθερή επισκεψιμότητα. Παράλληλα, είναι σημαντικό να σταλεί ο χάρτης – συνοδευόμενος από μια σύντομη περιγραφή του σκοπού του – σε σχολικές μονάδες, περιβαλλοντικές οργανώσεις, τοπικά ή εθνικά μέσα ενημέρωσης, δήμους και άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Αυτή η δράση μπορεί να ενισχύσει τη διάχυση του μηνύματος και να εμπλέξει ανθρώπους και θεσμούς που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία της περιοχής. Για να γίνει ακόμα πιο εύχρηστος και κατανοητός, είναι χρήσιμο να δημιουργηθεί και συνοδευτικό ενημερωτικό υλικό (όπως ένα σύντομο PDF ή μια infocard). Αυτό το υλικό μπορεί να περιλαμβάνει μια περιγραφή της περιοχής, τον σκοπό του χάρτη, βασικές οδηγίες πλοήγησης και απλές προτάσεις για δράση από τους πολίτες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο χάρτης μετατρέπεται από ένα απλό ψηφιακό εργαλείο σε έναν κόμβο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και συμμετοχής, ενισχύοντας τη γνώση και την κινητοποίηση γύρω από ένα υπαρκτό και κρίσιμο πρόβλημα: τη διάβρωση των ακτών και την ανάγκη προστασίας ευαίσθητων οικοσυστημάτων.
Κατά το στάδιο του αναστοχασμού αξιολογείται συνολικά η δράση, ακόμη και επιμέρους λεπτομέρειές της, όπως π.χ. αν τηρήθηκε το συμβόλαιο συμπεριφοράς κατά την εκπαιδευτική επίσκεψη, αν η επικοινωνία – διάχυση ήταν επιτυχημένη ή αν θα μπορούσε να γίνει με άλλον τρόπο. Μπορεί να γίνει υπό τη μορφή συζήτησης ή ερωτηματολογίου. Είναι σημαντικό να αξιολογηθεί ο βαθμός της εμπέδωσης εκ μέρους των παιδιών της αναγκαιότητας προστασίας ευαίσθητων οικοσυστημάτων και της κατανόησης της έννοιας της διαχείρισης και αειφορικής – βιώσιμης ανάπτυξής τους. Τέλος, στο στάδιο του αναστοχασμού μπορεί να συζητηθεί και η δυνατότητα επέκτασης του προγράμματος ή και η αναζήτηση συνεργασιών με άλλα σχολεία σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, ώστε να δημιουργηθεί μία ευρύτερη κοινότητα με στόχο τη συμμετοχική χαρτογράφηση κινδύνων ευαίσθητων οικοσυστημάτων με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών.
