Η γνωριμία της πολιτιστικής και μυθολογικής ταυτότητας της Ελευσίνας μέσα από μία βιωματική εξερεύνηση της πολιτιστικής διαδρομής στα εκκλησάκια που βρίσκονται στο ιστορικό και κοινωνικό τοπίο της πόλης, τον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας, τον Άγιο Ζαχαρία, την Παναγία Μεσοσπορίτισσα και τον Άγιο Νικόλαο.
Διερεύνηση της σχέσης γης, τροφής, πίστης και κοινωνίας, μέσα από τα βήματα της μύησης, όπως αυτά αποτυπώνονται στα Ελευσίνια Μυστήρια. Οι μαθητές/τριες ακολουθούν τον δρόμο του σπόρου και του ψωμιού, αναζητώντας τις μνήμες του τόπου, τις προφορικές αφηγήσεις, τα μυστικά της γης και την κοινωνική σημασία της τροφής. Μέσα από αναπαραστάσεις, συλλογή υλικού, αφηγήσεις, γευσιγνωσία και δημιουργική αναστοχαστική παραγωγή, η τοπική ιστορία συνδέεται με σύγχρονες αξίες: την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία, τη βιωσιμότητα και την ενεργό πολιτειότητα. Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές/τριες συμβάλλουν ενεργά στην ανάδειξη και προστασία της πολιτιστικής διαδρομής και των μνημείων της πόλης τους, καλλιεργώντας το αίσθημα ευθύνης και συμμετοχής ως ενεργοί πολίτες του τόπου τους.
Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Ιστορίας των Α’, Β’ και Γ’ τάξεων Γυμνασίου (ΥΑ υπ. αριθμ. 4341/Δ2 (ΦΕΚ 217/Β΄/19-01-2023)
Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών Ιστορίας και Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Ιστορίας (ΦΕΚ 303 /Β΄/13-03-2003)
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΥΑ υπ. αριθμ. 130372/ΓΔ4 (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024).
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:
αναγνωρίσουν την πολιτιστική και μυθολογική κληρονομιά της Ελευσίνας,
αφηγούνται τον ελευσινιακό μύθο και τη σχέση του με τον κύκλο των εποχών και της τροφής,
διερευνήσουν την έννοια του πολιτιστικού τοπίου και της συμβολικής σημασίας του άρτου στην ελληνική παράδοση,
εκφράζονται δημιουργικά μέσω εικαστικών, αφήγησης και ψηφιακών μέσων,
ερευνούν, ερμηνεύουν και κρίνουν ιστορικές πηγές,
αναλάβουν ρόλους ενεργού πολίτη μέσα από προτάσεις για την ανάδειξη της πολιτιστικής διαδρομής,
επικοινωνούν και συνεργάζονται μεταξύ τους στο πλαίσιο της ομαδοσυνεργατικής μάθησης.
Οι μαθητές/τριες παρατηρούν τον χάρτη της Ελευσίνας και συζητούν για την πολεοδομική οργάνωση της πόλης. Σκοπός να ενεργοποιηθούν οι εμπειρίες και οι γνώσεις τους για το ιστορικό κέντρο της πόλης, εστιάζοντας στον κυρίαρχο ρόλο της παρουσίας του αρχαιολογικού χώρου σε αυτό. Με τη βοήθεια του/της εκπαιδευτικού, οργανώνουν ερωτήματα για την τοπική Ιστορία όπως:
Με ποια θεότητα της αρχαιότητας συνδέεται ο αρχαιολογικός χώρος της Ελευσίνας;
Τι μας διηγείται ο Ελευσινιακός Μύθος για τη Δήμητρα και την Περσεφόνη; Ποια είναι η ιστορία της «Αποστολής» του Τριπτόλεμου και τι συμβολίζει στη σχέση του ανθρώπου με τη γεωργία;
Τι ήταν τα Ελευσίνια Μυστήρια και ποια ήταν η σημασία τους για τους αρχαίους Έλληνες;
Ποια ήταν τα βασικά κτίρια του Ιερού της Ελευσίνας και πώς ήταν οργανωμένος ο χώρος της λατρείας;
Πώς εξηγείται η ύπαρξη του χριστιανικού ναού της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας μέσα στον αρχαιολογικό χώρο;
Ποια είναι η γεωγραφική κατανομή των εκκλησιών στον χάρτη της Ελευσίνας και ποια θα μπορούσε να είναι μια διαδρομή που τις ενώνει;
Τι μπορώ να κάνω για να αναδείξω και να προστατεύσω τη διαδρομή και τα εκκλησάκια της πόλης μου;
Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί αυτή η διαδρομή ως ένα εργαλείο τοπικής εκπαίδευσης, πολιτισμού ή τουρισμού;
Η αρχική διερεύνηση ολοκληρώνεται με τη συλλογική δημιουργία ενός πίνακα ερωτημάτων με όσα οι μαθητές/τριες θα ήθελαν να διερευνήσουν περισσότερο. Τα ερωτήματα γράφονται σε χαρτάκια και ομαδοποιούνται σε θεματικές ενότητες : Μυθολογία και Θρησκεία της Αρχαιότητας, Αρχαιολογικός Χώρος και Ιστορική Τεκμηρίωση, Θρησκευτικά Μνημεία και Τοπική Παράδοση, Πολιτιστικό Μονοπάτι, Πολιτιστική Κληρονομιά και Ενεργός Πολιτειότητα. Με αφετηρία των πίνακα των ερωτημάτων, οι μαθητές/τριες, χωρίζονται σε ομάδες ρόλων αναλαμβάνοντας τη διερεύνηση των θεματικών ενοτήτων: ιστορικοί-λαογράφοι, ερευνητές/τριες, αφηγητές/τριες, χαρτογράφοι, φωτογράφοι, υπεύθυνοι/ες ψηφιακών εργαλείων (QR codes, ψηφιακός χάρτης, ψηφιακή αφήγηση).
Οι ιστορικοί–λαογράφοι: αναζητούν σε ιστορικές πηγές τις πληροφορίες για τον αρχαιολογικό χώρο και τα εκκλησάκια (Άγιος Ζαχαρίας, Παναγία η Μεσοσπορίτισσα, Άγιος Νικόλαος).
Οι ερευνητές/τριες: διαμορφώνουν ερωτήσεις για να διεξάγουν σύντομες συνεντεύξεις και να αντλήσουν προφορικές μαρτυρίες από παλιούς κατοίκους, πολιτιστικούς συλλόγους, θεσμικούς παράγοντες (επαφή με τοπικούς φορείς: Δήμο, Δημοτική Βιβλιοθήκη, Αρχαιολογικός χώρος/Εφορεία αρχαιοτήτων) σχετικά με τα θρησκευτικά μνημεία και την τοπική παράδοση.
Οι αφηγητές/τριες: πληροφορούνται από τους ιστορικούς-λαογράφους και διαμορφώνουν την αφήγηση γύρω από τα εκκλησάκια του ιστορικού κέντρου της πόλης.
Οι χαρτογράφοι: εντοπίζουν στο χάρτη την πολιτιστική διαδρομή που συνδέει τα εκκλησάκια και διαμορφώνουν φύλλο παρατήρησης σχετικά με την επισκεψιμότητα, την πρόσβαση, τη φροντίδα και την καθαριότητα της διαδρομής και των μνημείων.
Οι φωτογράφοι: συγκεντρώνουν παλαιότερο φωτογραφικό υλικό, το οποίο το μελετούν με διάθεση να το εμπλουτίσουν και να το ανανεώσουν.
Οι υπεύθυνοι/ες ψηφιακών εργαλείων: εξοικειώνονται με τη δημιουργία Qr codes, ψηφιακού χάρτη της Google, προγράμματα ψηφιακής αφήγησης.
Συνεργάζονται: οι ιστορικοί-λαογράφοι, οι ερευνητές/τριες και οι αφηγητές/τριες και παρουσιάζουν στην ολομέλεια τον μύθο, την ιστορική συνέχεια στη λατρεία, τις προφορικές μαρτυρίες.
Εξερεύνηση των σημείων της διαδρομής («Τα δεικνύμενα»): Τα εκκλησάκια ως φορείς μνήμης – βιωματική προσέγγιση. Προβαίνουν σε εκπαιδευτική πεζοπορία και διανύουν την πολιτιστική διαδρομή για να γνωρίσουν τα τρία εκκλησάκια: Άγιο Ζαχαρία, Παναγία Μεσοσπορίτισσα, Άγιο Νικόλαο. Συνεργάζονται: οι χαρτογράφοι, οι φωτογράφοι, οι υπεύθυνοι/ες των ψηφιακών εργαλείων, για να αναδειχθεί η συμβολική αξία που έχουν τα τρία εκκλησάκια της διαδρομής: Άγιος Ζαχαρίας, Παναγία Μεσοσπορίτισσα, Άγιος Νικόλαος.
Καταγράφονται στοιχεία σχετικά με τη θέση (αρχική – τελική), την αρχιτεκτονική (οικοδομικό υλικό, ρυθμός, χρόνος κατασκευής), την προσωπική εντύπωση, τα συναισθήματα που γεννά η αλλαγή στον τόπο και στον χρόνο ή τα ερωτήματα που δημιουργεί το κάθε εκκλησάκι και γίνεται σύνδεση με στοιχεία της τοπικής ιστορίας και παράδοσης που το αφορούν (σύνδεση με την αγροτική ζωή και τον κύκλο της σποράς, με τη βιομηχανική ιστορία της πόλης, με τα έθιμα, τις λαϊκές πρακτικές και τον εορτασμό).
Αξιοποίηση των Qr codes για τη σύνδεση των μνημείων με τα ψηφιακά εργαλεία και τη δυνατότητα παροχής ιστορικών, αρχιτεκτονικών και λαογραφικών πληροφοριών στους επισκέπτες. Σκέφτονται ιδέες για την ανάδειξη και προστασία της πολιτιστικής διαδρομής, ενδεικτικά:
Τι μπορώ να προτείνω;
Είναι επισκέψιμοι οι ναοί;
Υπάρχουν απαγορεύσεις στην επισκεψιμότητα;
Μπορούμε να εξασφαλίσουμε περισσότερες χρονικές περιόδους επισκεψιμότητας;
Πόσο εύκολη είναι η πρόσβαση στα εκκλησάκια; Μπορούν να τους προσεγγίσουν άτομα ηλικιωμένα ή με αναπηρίες;
Ποιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να γίνουν; Η διαδρομή έχει σταθμούς ξεκούρασης για τον επισκέπτη; Υπάρχουν σκιάσεις για να μπορεί να περπατήσει κανείς τη θερινή περίοδο;
Αν φτιάχναμε ένα φυλλάδιο για τους επισκέπτες, τι θα θέλαμε να περιλαμβάνει για αυτά τα εκκλησάκια; Πώς θα ονομάζαμε αυτή την πολιτιστική διαδρομή στην Ελευσίνα;
Θα θέλαμε ως σχολείο να «υιοθετήσουμε» αυτή τη διαδρομή θέτοντάς την υπό τη μέριμνά μας και υλοποιώντας ξεναγήσεις στους κατοίκους και στους επισκέπτες;
Οι μαθητές/τριες περνούν από το ρόλο του/της ερευνητή/τρια και του/της δημιουργού στον ρόλο του ενεργού πολίτη, παρουσιάζοντας τα ευρήματα, τις ιστορίες και τις εμπειρίες τους. Οι υπεύθυνοι/ες των ψηφιακών εργαλείων έχουν ετοιμάσει ψηφιακό – πληροφοριακό χάρτη, που συνδέεται μέσω των Qr codes με τα εκκλησάκια, ψηφιακές αφηγήσεις (video με αφηγήσεις μαθητών/τριών, podcast και με προφορικές μαρτυρίες που έχουν συλλεγεί), εικαστικές δημιουργίες, παρουσιάσεις και το υλικό αυτό το αξιοποιεί ανάλογα η τάξη, για να θέσει στο Δήμαρχο της πόλης ή σε υπεύθυνο της δημοτικής αρχής, τον Αντιδήμαρχο Παιδείας και Πολιτισμού, τους/τις υπεύθυνους της Διεύθυνσης Τουρισμού, το αίτημα για την ανάδειξη της μοναδικής αυτής πολιτιστικής διαδρομής, που συνδέει τα τρία εκκλησάκια του ιστορικού κέντρου της πόλης, υπογραμμίζοντας τη σημασία της για την πολιτιστική ζωή του τόπου και προτείνοντας λύσεις που αναιρούν τα υφιστάμενα προβλήματα.
Υιοθέτηση της πολιτιστικής διαδρομής από το σχολείο και διοργάνωση ξεναγήσεων σε κατοίκους και επισκέπτες.
«Γιορτή του άρτου» (το ψωμί ως πολιτισμικό σύμβολο της Ελευσίνας) και διοργάνωση εργαστηρίου με θέμα τη γευστική αναβίωση παραδοσιακών τροφών (ψωμί και πολυσπόρι) στο σχολείο ή σε συνεργασία με το Δήμο και τοπικούς φορείς.
Θεατρική παράσταση με θέμα την περιπέτεια του σπόρου / τον κύκλο της ζωής (βασισμένη σε σενάριο και δραματοποίηση των μαθητών/τριών).
Πρόσκληση ομιλητών/τριών και διάλογος για το παρελθόν και το μέλλον της πόλης.
Επισκέψεις σε σχολεία. Συμμετοχή σε μαθητικά συνέδρια. Διαμοιρασμός ψηφιακού χάρτη με πληροφορίες για την πολιτιστική διαδρομή. Δημιουργία εκπαιδευτικού (ψηφιακού ή χάρτινου) παιχνιδιού, που να αναδεικνύει την πολιτιστική διαδρομή και τα μνημεία.
Προκήρυξη φωτογραφικού ή ποιητικού διαγωνισμού για την πολιτιστική διαδρομή και τα εκκλησάκια.
Καταγραφή εμπειριών, συναισθημάτων και νέων ιδεών. Ενδεικτικές ερωτήσεις:
Τι έμαθα για την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής μου;
Ποια δραστηριότητα μου άρεσε περισσότερο και γιατί;
Με ποιον τρόπο συνέβαλα στη δουλειά της ομάδας μου;
Πώς τα κατάφερα;
Τι συναισθήματα μου άφησε η επίσκεψη / η διαδρομή / η γιορτή;
Τι θα ήθελα να κάνω διαφορετικά σε επόμενο αντίστοιχο πρόγραμμα;
Υπήρξε αλληλεπίδραση με την τοπική κοινότητα και με ποιους τρόπους;
