Οι μαθητές/τριες της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης μελετούν τον Ισθμό της Κορίνθου ως κομβικό σημείο γεωγραφικής, ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας μέσα από τη ματιά του/της μικρού/ής ερευνητή/τριας και του ενεργού πολίτη. Ερευνούν την ιστορία του από την αρχαιότητα έως σήμερα, εξετάζουν τη στρατηγική και οικονομική του αξία, κατανοούν τον ρόλο του στη σύνδεση της ανατολικής με τη δυτική Μεσόγειο, παρατηρούν πώς επηρεάζει τη ζωή της περιοχής, εξετάζουν τον σύγχρονο ρόλο του και προβληματίζονται για το μέλλον του. Μέσα από την παρατήρηση, την επιτόπια έρευνα και τη συλλογή μαρτυριών, αναγνωρίζουν τη σημασία του ως κρίσιμου συνδετικού κρίκου ανάμεσα στην ανατολική και τη δυτική Μεσόγειο. Οι μαθητές/τριες διατυπώνουν προτάσεις αξιοποίησης και ανάδειξης του Ισθμού, υιοθετώντας τη στάση του ενεργού πολίτη που ενδιαφέρεται για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας του τόπου. Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες, επίσκεψη στον χώρο, συζητήσεις, καταγραφές και εικαστικές ή ψηφιακές δημιουργίες, τα παιδιά μαθαίνουν να παρατηρούν το φυσικό και ανθρώπινο τοπίο, να εκφράζουν ιδέες και να προτείνουν τρόπους προστασίας και ανάδειξης του Ισθμού.
Δημιουργοί: κ.κ. Αναστασία Γκιόκα, Ηλία Γεραρή, με την Επόπτρια Ποιότητας Εκπαίδευσης κ. Ζαχαρούλα Καραβά.
Αναλυτικό Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) για το γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003), ( ΦΕΚ 5815/Β/10-12-2021).
Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 2259/τ. Β΄/06-04-2023).
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024).
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να :
κατανοούν τη γεωγραφική θέση και τη στρατηγική σημασία του Ισθμού της Κορίνθου ως φυσικού συνδέσμου και τεχνητού διαύλου επικοινωνίας μεταξύ ανατολικής και δυτικής Μεσογείου, διερευνούν τα γεωλογικά και φυσικά χαρακτηριστικά της περιοχής και αναλύουν τη συμβολή τους στη διαμόρφωση του τοπίου,
αναγνωρίζουν και παρουσιάζουν σημαντικά ιστορικά γεγονότα και προσωπικότητες που σχετίζονται με τον Ισθμό (Δίολκος, διάνοιξη της διώρυγας, εμπόδια και κατασκευές στο πέρασμα του χρόνου,
αναλύουν τη διαχρονική σημασία του Ισθμού για το εμπόριο, τις μεταφορές, τον τουρισμό και την πολιτιστική αλληλεπίδραση,
συνδέουν την ιστορική και γεωγραφική διάσταση του Ισθμού με τη σύγχρονη κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική του διάσταση,
αξιοποιούν ψηφιακά μέσα και διαδικτυακά εργαλεία για την αναζήτηση πληροφοριών, την τεκμηρίωση και την παρουσίαση των ευρημάτων τους,
αναστοχάζονται σχετικά με τη μαθησιακή τους εμπειρία και εντοπίζουν πτυχές της προσωπικής τους ανάπτυξης μέσα από τη δράση,
αναπτύσσουν πνεύμα συνεργασίας και συνειδητοποιούν τη σημασία της συλλογικής δράσης σε ζητήματα που αφορούν την τοπική κοινωνία,
ενισχύουν την αίσθηση του ‘ανήκειν΄ στην τοπική κοινότητα και διαμορφώνουν την ταυτότητά τους ως ενεργοί και συνειδητοποιημένοι πολίτες.
Ο/Η εκπαιδευτικός ξεκινά με μια ανοιχτή, συμμετοχική συζήτηση στην τάξη με ερωτήσεις όπως:
Τι γνωρίζετε για τον Ισθμό της Κορίνθου;
Έχετε επισκεφθεί ποτέ τον Ισθμό;
Τι εντυπώσεις σας άφησε;
Γνωρίζετε πότε και γιατί κατασκευάστηκε η Διώρυγα;
Ποιοι λαοί ή πολιτισμοί ενδιαφέρθηκαν ιστορικά για τη διάνοιξή της;
Γιατί θεωρείτε ότι ονομάζεται ‘ομφάλιος λώρος΄ της Μεσογείου;
Τι ρόλο μπορεί να παίζει σήμερα ο Ισθμός στην οικονομία, την τουριστική ανάπτυξη και την ασφάλεια της περιοχής;
Ποιοι κίνδυνοι ή προβλήματα έχουν συνδεθεί με τον Ισθμό τα τελευταία χρόνια;
Αν ήσασταν ενεργοί πολίτες ή τοπικοί άρχοντες, τι θα προτείνατε για τη διατήρηση και ανάδειξη του Ισθμού;
Ακολουθεί προβολή και σύγκριση ιστορικών και σύγχρονων φωτογραφιών του Ισθμού και της Διώρυγας, μέσω χαρτών, σχεδίων, καρτ-ποστάλ, δορυφορικών εικόνων ή βίντεο. Οι μαθητές/τριες, χωρισμένοι σε μικρές ομάδες, καλούνται να εντοπίσουν και να καταγράψουν: σημεία αλλαγών και μεταμορφώσεων στον χώρο (φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον), στοιχεία που παραμένουν σταθερά ή που έχουν εγκαταλειφθεί, επιδράσεις φυσικών φαινομένων (κατολισθήσεις, διάβρωση, κ.ά.), τρόπους αξιοποίησης του χώρου ανά εποχή (εμπόριο, στρατηγική σημασία, τουρισμός, extreme sports).
Η φάση της Διερεύνησης ολοκληρώνεται με τη συλλογική κατασκευή ενός Πίνακα Ερωτήσεων και Θεμάτων προς Διερεύνηση, μέσα από τα ερωτήματα που διατυπώνουν οι μαθητές/τριες σε καρτέλες. Οι θεματικές ενοποιούνται σε κατηγορίες, όπως: Ιστορία και Μηχανική (αρχαία σχέδια, διάνοιξη, τεχνικά έργα), Οικονομία και Μεταφορές (εμπόριο, τουρισμός, διασυνδέσεις), Περιβάλλον και Φυσικά Φαινόμενα (γεωλογικά φαινόμενα, κατολισθήσεις), Συμβολισμοί και Πολιτιστική Ταυτότητα (ο Ισθμός ως σύμβολο), Ο Ισθμός σήμερα: Προβλήματα και Δράσεις Πολιτών (κίνδυνοι, ενεργός πολιτειότητα).
Με βάση τον πίνακα, οι μαθητές/τριες οργανώνονται σε ομάδες ρόλων, όπως:
Ομάδα Ιστορικών – Γεωγράφων Αναζητούν πληροφορίες για την ιστορική πορεία της περιοχής του Ισθμού, από την αρχαιότητα έως σήμερα. Ερευνούν πηγές σχετικές με: τις αρχαίες προσπάθειες διάνοιξης (Νέρωνας, Περίανδρος), το νεότερο τεχνικό έργο (19ος αιώνας), η γεωστρατηγική σημασία του σημείου.
Ομάδα Περιβαλλοντολόγων – Μηχανικών. Μελετούν τις σύγχρονες περιβαλλοντικές και τεχνικές προκλήσεις του Ισθμού: κατολισθήσεις, ανάγκη για έργα στήριξης, επιπτώσεις της ανθρώπινης παρέμβασης στο περιβάλλον. Καταγράφουν τεχνικά στοιχεία για το βάθος, το πλάτος, τα υλικά κατασκευής.
Ομάδα Ερευνητών – Δημοσιογράφων. Σχεδιάζουν ερωτηματολόγιο για να συλλέξουν προφορικές μαρτυρίες και απόψεις από κατοίκους, επαγγελματίες της περιοχής, δημοτικές αρχές ή επισκέπτες. Καταγράφουν βιώματα, ανησυχίες, προτάσεις, αλλά και ιστορικές αναφορές που προέρχονται από την τοπική μνήμη.
Ομάδα Παρατηρητών – Καλλιτεχνών. Συγκεντρώνουν οπτικό υλικό από τον χώρο του Ισθμού και παρατηρούν την αισθητική του, τα χρώματα, τα υλικά, τη φθορά του χρόνου. Συγκρίνουν τον Ισθμό με άλλα γεωγραφικά ή τεχνικά επιτεύγματα διεθνώς (π.χ. Σουέζ, Παναμάς), διερευνώντας εικαστικούς και πολιτισμικούς τρόπους προβολής τους.
Καθ’ όλη τη φάση της διερεύνησης, οι ομάδες εργάζονται συνεργατικά και ανταλλάσσουν ιδέες μέσα στην τάξη και στην ολομέλεια. Προετοιμάζονται για την επιτόπια επίσκεψη στον Ισθμό, όπου θα αξιοποιήσουν τα φύλλα παρατήρησης, τις κάμερες/κινητά για φωτογραφική τεκμηρίωση, ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις.
Οι ομάδες μαθητών/τριών ξεκινούν την ενασχόληση με το θέμα του Ισθμού της Κορίνθου μέσα από έρευνα και παρατήρηση. Συγκεντρώνουν ποικίλο υλικό (ιστορικό, γεωγραφικό, οικονομικό, πολιτιστικό, περιβαλλοντικό), το οποίο επεξεργάζονται στην τάξη. Στην ολομέλεια της ομάδας διατυπώνεται το βασικό ερώτημα: «Αν σας ζητούσαν να αναδείξετε τη σημασία του Ισθμού της Κορίνθου για τη χώρα, τι θα προτείνατε;» Ως πρώτο βήμα, δημιουργούν έναν πίνακα με δύο στήλες, όπου καταγράφουν:
Θετικά χαρακτηριστικά του Ισθμού, όπως: γεωστρατηγική σημασία, ιστορική διαδρομή (από την αρχαιότητα ως σήμερα),τουριστική δυναμική, μηχανικό και τεχνικό επίτευγμα, συμβολισμός της ένωσης/διάβασης.
Προβλήματα ή δυνατότητες βελτίωσης,
Υλοποιούν ενεργή συνεργασία με: Δίκτυο συνεργασίας με τοπικές αρχές, υπηρεσίες και αρμόδιους φορείς για συνεντεύξεις, ανταλλαγή στοιχείων και κοινές δράσεις (Δήμος Λουτρακίου-Περαχώρας, Περιφέρεια Πελοποννήσου), πολιτιστικούς και περιβαλλοντικούς συλλόγους, τη Διαχειριστική Αρχή της Διώρυγας Κορίνθου και τον ΕΟΤ, τοπικές επιχειρήσεις με τουριστική ή πολιτιστική δραστηριότητα. Η φάση ολοκληρώνεται με την επικοινωνία με τοπικούς φορείς (Δήμος, Περιφέρεια, Εφορεία Αρχαιοτήτων, Διώρυγα Κορίνθου Α.Ε.) για διερεύνηση δυνατότητας υλοποίησης των παρεμβάσεων, με στόχο τη σύνταξη ενός υπομνήματος που συνοψίζει τις προτάσεις των μαθητών/τριών ως ενεργών πολιτών για την πολιτιστική και κοινωνική ανάδειξη του Ισθμού.
Δημιουργούν ενημερωτικό υλικό και παρουσιάσεις με θεματικές ενότητες όπως: το ιστορικό της διάνοιξης του Ισθμού. Η γεωγραφική του θέση και η σημασία του ανά ιστορική περίοδο, ο Δίολκος και τα παλαιά μέσα μεταφοράς. τα πετρώματα και η γεωμορφολογία της περιοχής, η τοπική χλωρίδα και η δημιουργία φυτολογίου, οι σεισμοί και η κατασκευή εκπαιδευτικού σεισμογράφου.
Ψηφιακό και φυσικό φυτολόγιο με τοπικά φυτά (π.χ. θυμάρι, φρύγανα).
Σύνταξη μικρού γεωλογικού χάρτη και κατασκευή μακέτας.
Οι μαθητές/τριες αναλαμβάνουν δράσεις με σκοπό την ανάδειξη και βελτίωση του περιβάλλοντος χώρου του Ισθμού, όπως: Συμβολικός καθαρισμός του περιβάλλοντος χώρου του Ισθμού.
Καλλωπιστικές παρεμβάσεις με τη φύτευση αρωματικών φυτών (θυμάρι, φασκόμηλο).
Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων ή QR με πληροφορίες σε τουριστικά σημεία.
Οργάνωση και παρουσίαση του έργου. Οι μαθητικές ομάδες αναλαμβάνουν να παρουσιάσουν συνοπτικά, αλλά εμπεριστατωμένα τις παρατηρήσεις, τα συμπεράσματα και τις προτάσεις τους για τον Ισθμό της Κορίνθου, τον ομφάλιο λώρο ανάμεσα στην ανατολική και δυτική Μεσόγειο. Οι παρουσιάσεις γίνονται με ποικίλους τρόπους, ώστε να καλύπτουν διαφορετικές πτυχές του εγχειρήματος:
Οι Ιστορικοί-Γεωγράφοι αφηγούνται τη σημασία και την ιστορία του Ισθμού ως ένα γεωγραφικό και πολιτισμικό σταυροδρόμι, φωτίζοντας τη διαχρονική του αξία. Οι Περιβαλλοντολόγοι-Μηχανικοί μοιράζονται τις διαπιστώσεις τους για τη σημερινή εικόνα του Ισθμού, τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις που παρατήρησαν. Οι Ερευνητές-Δημοσιογράφοι παρουσιάζουν αποσπάσματα από συνεντεύξεις που πήραν από κατοίκους, ειδικούς και φορείς, καθώς και τα δεδομένα που συνέλεξαν. Οι Παρατηρητές-Καλλιτέχνες αποτυπώνουν καλλιτεχνικά τη συνολική εμπειρία και το όραμα της ομάδας, μέσα από αφίσες, φωτογραφίες, βίντεο ή ψηφιακές εκθέσεις.
Οργάνωση έκθεσης στον σχολικό χώρο με εκθέματα, φωτογραφίες, έργα τέχνης και ενημερωτικό υλικό για τον Ισθμό και τη δράση των μαθητών.
Εφόσον είναι δυνατόν, οργανώνεται μια δημόσια παρουσίαση ή εκδήλωση στον ίδιο τον Ισθμό ή σε χώρο του Δήμου ή σε συμβολικό σημείο του δήμου (π.χ. δημοτική αίθουσα, σχολείο, πλατεία), όπου προσκαλούνται μέλη της τοπικής κοινότητας, εκπρόσωποι του Δήμου, γονείς και εκπαιδευτικοί.
Σε ένα κλίμα ασφάλειας, εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητας, οι μαθητές και μαθήτριες καλούνται να σκεφτούν και να εκφράσουν όσα έμαθαν για τον Ισθμό της Κορίνθου με ερωτήσεις που περιλαμβάνουν θεματικές όπως:
Τι έμαθα για τον Ισθμό και τη σημασία του;
Τι με ενθουσίασε περισσότερο κατά τις δράσεις;
Ποιες δυσκολίες συνάντησα και τι θα ήθελα να αλλάξω;
Πώς ένιωσα κατά τη διάρκεια των διαφόρων φάσεων του προγράμματος;
Οι συμμετέχοντες/ουσες κρατούν ημερολόγιο συναισθημάτων σε κάθε φάση, καταγράφοντας τη δική τους προσωπική εμπειρία και εξέλιξη. Σε συνέχεια, συνθέτονται τα συμπεράσματα από τον αναστοχασμό και διαμορφώνονται προτάσεις για συμπληρωματικές πρωτοβουλίες, με στόχο την προστασία και ανάδειξη της τοπικής κληρονομιάς και του περιβάλλοντος. Τέλος, κάθε ομάδα δημιουργεί ένα βασικό μήνυμα που αποτυπώνει τη δική της οπτική και εμπειρία, ενώ παράλληλα συγκροτείται ένα συνολικό συλλογικό μήνυμα για όλη την τάξη/ομάδα.
