Η δράση «Ο Αλιάκμονας και η τεχνητή λίμνη του Πολυφύτου: δημιουργήματα της φύσης και έργα των ανθρώπων» έχει ως στόχο οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν το φυσικό περιβάλλον του ποταμού Αλιάκμονα και της τεχνητής λίμνης Πολυφύτου, να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα περιβαλλοντικής προστασίας και να αναπτύξουν δεξιότητες ενεργής πολιτειότητας μέσω βιωματικών δράσεων. Η δράση ακόμα αποσκοπεί στη σύνδεση μεταξύ του περιβαλλοντολογικού και του τεχνολογικού τομέα και συγκεκριμένα στην ανάδειξη της σημασίας ενός ποταμιού για τον τόπο και στην αποτύπωση της χρησιμότητας ενός φράγματος ποταμού και της τεχνητής λίμνης που δημιουργήθηκε, στην ανάπτυξη της βιοποικιλότητας και στην εκμετάλλευσή του στη παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η δράση αφορά την ενεργή εμπλοκή των μαθητών/τριών με ένα ανθρώπινο έργο (φράγμα Πολυφύτου) που προκάλεσε πολλές μεταβολές στο γεωγραφικό, οικονομικό, κλιματικό, ενεργειακό και περιβαλλοντικό τοπίο της περιοχής. Μέσα από τη βιωματική μάθηση στο πεδίο και την επαφή με φορείς της περιοχής, θα αναζητήσουν την ιστορία του μέρους, τις ανθρώπινες παρεμβάσεις και τα έργα που έχουν γίνει, τις ευκαιρίες που προέκυψαν για τους ανθρώπους της περιοχής αλλά και τις δυσκολίες που πιθανώς να αντιμετωπίζουν, την πανίδα και τη χλωρίδα που αναπτύχθηκε μέσω του φράγματος και την ενέργεια που μπορούμε να παράγουμε μέσω του νερού.
Αναλυτικό Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) για το γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003), ( ΦΕΚ 5815/Β/10-12-2021)
Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 2259/τ. Β΄/06-04-2023)
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024)
Με την υλοποίηση της δράσης Τοπικής Γεωγραφίας οι μαθητές/τριες επιδιώκεται να:
περιγράφουν τον τρόπο δημιουργίας ενός φράγματος και μιας τεχνητής λίμνης και τη σημαντικότητα ενός υδροηλεκτρικού εργοστασίου στην παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές,
διακρίνουν την έννοια της βιοποικιλότητας και να αναγνωρίζουν τη σημασία της λίμνης στην ανάπτυξη της βιοποικιλότητας μιας περιοχής,
αναγνωρίσουν το νερό ως παράγοντα ζωής, πηγή ενέργειας, ανάπτυξης της οικονομίας και του πολιτισμού και να αναπτύξουν μία βαθύτερη περιβαλλοντική γνώση και συνείδηση,
ανακαλύψουν τον τρόπο με τον οποίο μια αλλαγή στην γεωγραφία ενός τόπου μπορεί να μεταβάλλει το μικροκλίμα, τη χλωρίδα και την πανίδα και τις δραστηριότητες των ανθρώπων,
αναπτύξουν ικανότητες που να τους επιτρέπουν να παρατηρούν, να περιγράφουν και να ερμηνεύουν μορφές και φαινόμενα στην επιφάνεια της Γης,
συσχετίζουν, μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα, τις αλληλεπιδράσεις του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.
Αφού πραγματοποιείται σύνδεση του θέματος με προηγούμενες γνώσεις των μαθητών/τριών και γίνεται συζήτηση σχετικά με τον φυσικό πλούτο της περιοχής μας, τίθενται ερωτήσεις όπως:
Πού βρίσκεται ο ποταμός Αλιάκμονας και ποια η σημασία του για την περιοχή;
Ποια τεχνητή λίμνη υπάρχει στην περιοχή μας;
Γιατί είναι σημαντική;
Τι γνωρίζετε για τη χλωρίδα και πανίδα της περιοχής της τεχνητής λίμνης;
Ποιο μεγάλο φράγμα του Αλιάκμονα και ποια εμβληματική γέφυρα υπάρχει στην περιοχή μας;
Τι προσφέρει ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο;
Ποιες είναι οι ασχολίες –σήμερα- των κατοίκων στην περιοχή της τεχνητής λίμνης Πολυφύτου;
Στη συνέχεια αναζητούνται πληροφορίες στο διαδίκτυο, συνδέεται το θέμα με το μάθημα της Γεωγραφίας, της Μελέτης Περιβάλλοντος και των Φυσικών Επιστημών και με βιβλία που οι μαθητές/τριες αναζήτησαν και βρήκαν στη βιβλιοθήκη του σχολείου με θέματα από την περιβαλλοντική χλωρίδα και πανίδα του τόπου. Ενημερώνονται για τις δυνατότητες και τους τρόπους χρήσης της ψηφιακής εφαρμογής Google My Maps (https://www.google.com/maps/) για την κατασκευή ψηφιακών χαρτών.
Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε δύο ομάδες εργασίας (την ομάδα των τεχνολόγων και την ομάδα των περιβαλλοντολόγων) και στη συνέχεια αναζητούν στο διαδίκτυο πληροφορίες για τον ποταμό Αλιάκμονα και την τεχνητή λίμνη Πολυφύτου (χρησιμοποιείται το λογισμικό Google Maps, η ιστοσελίδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Λίμνης Πολυφύτου, η ιστοσελίδα του Ναυτικού Ομίλου Κοζάνης, κ. ά). Στη συνέχεια οι μαθητές/τριες εστιάζουν στα χαρακτηριστικά της περιοχής ενδιαφέροντος ώστε οι ομάδες εργασίας να καταλήξουν στην τεχνητή λίμνη Πολυφύτου, όπου βρίσκεται το φράγμα του ποταμού Αλιάκμονα, που προσφέρει σημεία και τεχνολογικού ενδιαφέροντος (υδροηλεκτρικό εργοστάσιο) αλλά και περιβαλλοντικού (βιοποικιλότητα). Επίσης, πραγματοποιείται τηλε-συνάντηση με τοπικό μετεωρολόγο, ώστε να τεθούν ερωτήσεις και να αναπτυχθούν ιδέες γύρω από τον τρόπο που επιδρά το φυσικό περιβάλλον στα καιρικά φαινόμενα, στη γεωργία και στο κλίμα της περιοχής.
Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε ομάδες και κάθε ομάδα αναλαμβάνει έναν συγκεκριμένο ρόλο. Αναζητούνται όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς και οργανώνονται οι εκπαιδευτικές επισκέψεις. Θα προγραμματιστεί εκπαιδευτική επίσκεψη στο χώρο της λίμνης Πολυφύτου, συζήτηση και παρουσίαση της περιοχής με αρμόδια άτομα (όπως εκπροσώπους από το κοντινό Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, από το Κέντρο Περιβαλλοντικής ενημέρωσης Λίμνης Πολυφύτου στην Αιανή, ή περιβαλλοντολόγους από διάφορες υπηρεσίες όπως της διαδημοτικής επιχείρησης ΔΙΑΔΥΜΑ, της ΔΕΗ, κ.ά.) για να βοηθήσουν στο σχεδιασμό αλλά και στην υλοποίηση της δράσης.
Επίσης, είναι σημαντικό να γίνει γνωστή η διαδρομή που θα ακολουθήσει η ομάδα δράσης των «περιβαλλοντολόγων» και να υπάρχει άτομο από την περιοχή (όπως κάποιος κάτοικος της περιοχής ή επαγγελματίας ψαράς που δραστηριοποιείται στη λίμνη) που μπορεί να κάνει την ξενάγηση και να δώσει πληροφορίες για τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.
Επιπρόσθετα, για το πεδίο οι μαθητές/τριες θα χρειαστούν:
Υλικά για την δημιουργία ενός μοντέλου φράγματος με υδροηλεκτρικό σταθμό.
Εικόνες από διαφορετικά είδη πανίδας και χλωρίδας της περιοχής .
Φωτογραφικές μηχανές.
Λογισμικά καταγραφής διαδρομών (όπως Google My Maps, topoguide Greece και λογισμικά παρουσίασης όπως PowerPoint, storymaps, κ.ά.).
Ο/η εκπαιδευτικός καλεί τους μαθητές/τριες να χωριστούν σε υποομάδες (3-4 μαθητές/τριες) και κάθε υποομάδα να δημιουργήσει την δική της αναλογία ή το δικό της μοντέλο φράγματος και υδροηλεκτρικού σταθμού χρησιμοποιώντας υλικά που τους δίνονται και υλικά που μπορούν να βρουν στη γύρω περιοχή (άμμο, νερό, κλαδιά). Μόλις τελειώσουν τις «μακέτες» τους οι μαθητές/τριες τις φωτογραφίζουν και τις παρουσιάζουν στις υπόλοιπες υποομάδες.
Η ομάδα των «περιβαλλοντολόγων» ακολουθεί τους/τις εθελοντές/τριες της περιβαλλοντικής οργανώσης με στόχο την ενημέρωση για τη βιοποικιλότητα της περιοχής αλλά και για την περιοχή γενικότερα και αφού ενημερωθούν για τα διάφορα είδη πανίδας και χλωρίδας της λίμνης ξεκινούν τη διαδρομή που έχει προδιαγραφεί. Η διαδρομή βιντεοσκοπείται για να μπορεί να αποτυπωθεί αργότερα. Οι μαθητές/τριες κρατούν έναν χάρτη της περιοχής σε έντυπη μορφή που αποτυπώνει τη διαδρομή που θα ακολουθήσουν και συγχρόνως αξιοποιούν την εφαρμογή Google My Maps (https://www.google.com/maps/) για να κατασκευάσουν ψηφιακό χάρτη που περιέχει τα σημεία ενδιαφέροντος. Ο ψηφιακός χάρτης μπορεί να ενσωματωθεί στο ιστολόγιο της σχολικής μονάδας. Κατά την διάρκεια της διαδρομής οι μαθητές/τριες προσπαθούν με τη βοήθεια του ειδικού να αναγνωρίσουν και να φωτογραφίσουν όσα περισσότερα είδη μπορούν. Κάθε φορά που αναγνωρίζουν και φωτογραφίζουν ένα είδος σημειώνουν και την τοποθεσία του στον χάρτη που κρατούν. Γίνεται καταγραφή εντυπώσεων σε ημερολόγιο περιήγησης.
Η ομάδα των «Τεχνολόγων» χρησιμοποιώντας ένα λογισμικό παρουσίασης δημιουργεί μια παρουσίαση με στοιχεία που αποτυπώνουν τον τρόπο που φτιάχνεται ένα φράγμα και ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο και τη σημαντική συμβολή του στην παραγωγή ενέργειας. Στην παρουσίασή τους χρησιμοποιούν τις φωτογραφίες που έβγαλαν κατά τη δημιουργία των αναλογιών και των μοντέλων που κατασκεύασαν στο πεδίο.
Η ομάδα των «Περιβαλλοντολόγων» χρησιμοποιώντας την διαδρομή που κατέγραψαν με βιντεοσκόπηση αποτυπώνουν σε ένα λογισμικό παρουσίασης τα είδη χλωρίδας και πανίδας που συνάντησαν και κατέγραψαν κατά τη διαδρομή τους στη λίμνη, αποτυπώνοντας έτσι τη βιοποικιλότητα της περιοχής. Στο πρόγραμμα χρησιμοποιούν τις φωτογραφίες που έβγαλαν καθώς και το σχέδιο από το λογισμικό καταγραφής της διαδρομής. Επίσης, αναρτούν τις πληροφορίες που συνέλεξαν μέσω του λογισμικού που χρησιμοποίησαν για να καταγράψουν την διαδρομή τους.
Τέλος, δημιουργείται έκθεση φωτογραφίας από το φωτογραφικό υλικό με σημειώσεις πληροφοριών και επεξήγησης που συλλέγονται από το ημερολόγιο παρατήρησης, σε χώρο του σχολείου.
Στην ολομέλεια της τάξης οι δύο ομάδες συνδυάζουν τις γνώσεις τους αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους και δημιουργούν μια κοινή παρουσίαση με στόχο να την παρουσιάσουν στο σχολείο, στους γονείς και σε άλλα σχολεία. Επιπρόσθετα, η παρουσίαση αναρτάται και στην ιστοσελίδα του σχολείου. Οι μαθητές/τριες δημιουργούν και ηχογραφούν ένα φωνητικό και οπτικό μήνυμα σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος της περιοχής με θέμα: «Η λίμνη του Πολυφύτου μας προσφέρει πολλά και μας χρειάζεται» και το αποστέλλουν στα τοπικά μέσα ενημέρωσης καθώς και σε διαγωνισμό ψηφιακού και οπτικού μηνύματος .
Κατά τον αναστοχασμό, ως ομάδα, μέσω ερωτοαπαντήσεων, συζήτησης και καταιγισμού ιδεών καταγράφονται γνώσεις, παρατίθενται εμπειρίες, αναλύονται συναισθήματα και κατατίθενται συμπεράσματα ως προς την υλοποίηση της δράσης. Ακόμα προτείνονται μέθοδοι και πρακτικές που θα βοηθούσαν να βελτιωθεί η υλοποίηση της δράσης και γίνεται προσπάθεια διασύνδεσης των εμπειριών και των συμπερασμάτων με τα μαθήματα των Φυσικών και της Γεωγραφίας, καθώς και τρόποι επέκτασης της νέας γνώσης που αποκτήθηκε μέσω διαθεματικών προσεγγίσεων.
Σκοπός είναι να αναζητηθούν οι προβληματισμοί των μαθητών/τριών, να ενδυναμωθούν οι μαθητές και οι μαθήτριες ως προσωπικότητες και να κατανοήσουν ότι μπορούν να ανακαλύψουν πολλούς παρόμοιους φυσικούς θησαυρούς στην περιοχή τους.
Τέλος, να συνειδητοποιήσουν τη σημασία της ενεργού πολιτειότητας στην αντιμετώπιση των σύγχρονων περιβαλλοντικών προβλημάτων και να προτείνουν δημιουργικούς τρόπους ένταξης του ανθρώπου στον περιβάλλοντα φυσικό και κοινωνικό χώρο.
