Η δράση «Το νερό πηγή ζωής για τη Λακωνία: Μελετάμε, κατανοούμε, παρεμβαίνουμε!» προσκαλεί τους/τις μαθητές/τριες σε ένα ταξίδι ανακάλυψης του νερού στην περιοχή που ζουν. Λειτουργώντας ως ερευνητές/τριες, θα μελετήσουν από πού προέρχεται το νερό, πώς χρησιμοποιείται και γιατί είναι τόσο σημαντικό. Μέσα από βιωματικές δράσεις και έρευνα πεδίου, θα κατανοήσουν τις προκλήσεις και, αναλαμβάνοντας ρόλο ενεργών πολιτών, θα διατυπώσουν τις δικές τους προτάσεις για την προστασία και ανάδειξη των τοπικών υδάτινων πόρων, συμβάλλοντας ενεργά στο μέλλον του τόπου τους.
Δημιουργοί:
Δρ. Αντώνιος Κοκκονός, Επόπτης Ποιότητας της Εκπαίδευσης της Διεύθυνσης Π.Ε. Λακωνίας, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Δασκάλων Λακωνίας (2η Ενότητα Δημοτικών Σχολείων)
Ιωάννης Γιαννικόπουλος, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Δασκάλων Λακωνίας (1η Ενότητα Δημοτικών Σχολείων)
Αναλυτικό Προγράμματα Σπουδών (ΑΠΣ) για το γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 304/Β΄/13-03-2003 και ΦΕΚ 5815/Β/10-12-2021)
Νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού (ΦΕΚ 2259/τ. Β΄/06-04-2023)
Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου (ΦΕΚ 6048/Β΄/1-11-2024)
Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:
αναγνωρίζουν τους κύριους υδάτινους πόρους στη Λακωνία (ποτάμια, πηγές, θάλασσα, λίμνες, υδροβιότοποι),
περιγράφουν βασικά στοιχεία του υδρολογικού κύκλου και να εξηγούν τις χρήσεις του νερού στον τόπο τους (ύδρευση, άρδευση, βιομηχανία, αναψυχή),
αναγνωρίζουν προβλήματα που σχετίζονται με το νερό (π.χ. ρύπανση, λειψυδρία, πλημμύρες) και να χρησιμοποιούν απλούς γεωγραφικούς χάρτες για τον εντοπισμό υδάτινων σωμάτων,
συλλέγουν πληροφορίες από διάφορες πηγές (παρατήρηση, συνέντευξη, διαδίκτυο), να τις οργανώνουν και να παρουσιάζουν τα ευρήματά τους,
συνεργάζονται αποτελεσματικά σε ομάδες και να αναπτύσσουν ιδέες και προτάσεις για την προστασία του νερού,
εκτιμούν τη σημασία του νερού ως ζωτικού πόρου και να αναπτύσσουν περιβαλλοντική συνείδηση,
υιοθετούν υπεύθυνες συμπεριφορές ως προς τη χρήση του νερού και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για το κοινό καλό,
αναλαμβάνουν ρόλο πρεσβευτή νερού στη σχολική κοινότητα.
Η δράση ξεκινά με τη δημιουργία ενός πίνακα K-W-L στον πίνακα της τάξης. Ο/Η εκπαιδευτικός καθοδηγεί τη συζήτηση για τη συμπλήρωση των δύο πρώτων στηλών: Τι γνωρίζουμε ήδη για το νερό στην περιοχή μας και τι θέλουμε να μάθουμε;
Ο/Η εκπαιδευτικός αναρτά στους τοίχους της αίθουσας παλιές και νέες φωτογραφίες του τοπικού ποταμού/ακτής. Οι μαθητές/τριες, σε μικρές ομάδες, περπατούν στον χώρο («περίπατος στη γκαλερί»), παρατηρούν τις εικόνες και κολλάνε δίπλα τους χαρτάκια post-it με τις παρατηρήσεις, τις απορίες ή τα συναισθήματά τους (π.χ. Εδώ υπήρχαν δέντρα, τώρα υπάρχει δρόμος, το νερό φαίνεται λιγότερο, υπάρχουν κτίρια που τότε δεν υπήρχαν).
Μετά την παρουσίαση των παρατηρήσεων από το Gallery Walk, ακολουθεί καταιγισμός ιδεών. Όλα τα ερωτήματα των μαθητών/τριών καταγράφονται σε έναν μεγάλο πίνακα, ο οποίος μετατρέπεται στον «ζωντανό ερευνητικό χάρτη» της τάξης που θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος.
Με βάση τα ερωτήματα που αναδείχθηκαν, η τάξη, μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες (π.χ. συζήτηση, ψηφοφορία), επιλέγει και υιοθετεί το συγκεκριμένο υδάτινο στοιχείο που θα αποτελέσει το επίκεντρο της έρευνάς της.
Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες:
Ομάδα 1: Οι Δημοσιογράφοι: Εργασία στην Τάξη (Πριν): Προετοιμάζουν ερωτηματολόγια για συνεντεύξεις που καλύπτουν τόσο το παρελθόν (αναμνήσεις) όσο και το παρόν (προβλήματα, απόψεις). Αποστολή στο Πεδίο: Είναι οι μοναδικοί που πραγματοποιούν συνεντεύξεις με κατοίκους, καταγράφοντας προφορικές μαρτυρίες. Καταγράφουν προφορικές μαρτυρίες που καλύπτουν τόσο το παρελθόν (αναμνήσεις, παλιές χρήσεις του νερού) όσο και το παρόν (σύγχρονα προβλήματα, απόψεις).
Ομάδα 2: Οι Παρατηρητές του Οικοσυστήματος: Εργασία στην Τάξη (Πριν): Ετοιμάζουν φύλλα παρατήρησης/καταγραφής πεδίου με συγκεκριμένες κατηγορίες (χλωρίδα, πανίδα, ποιότητα νερού, ανθρώπινες παρεμβάσεις). Αποστολή στο Πεδίο: Καταγράφουν συστηματικά τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, φωτογραφίζουν τεκμήρια και, εφόσον έχει κριθεί ασφαλές, συλλέγουν δείγματα.
Ομάδα 3: Οι Ιστορικοί του Τοπίου: Εργασία στην Τάξη (Πριν): Κάνουν αρχειακή έρευνα για να βρουν παλιούς χάρτες και φωτογραφίες της περιοχής. Αποστολή στο Πεδίο: Παίρνουν μαζί τους το αρχειακό υλικό και προσπαθούν να κάνουν συγκρίσεις τότε και τώρα, φωτογραφίζοντας το τοπίο από την ίδια οπτική γωνία με τις παλιές εικόνες. Η βασική τους αποστολή είναι να πραγματοποιήσουν συγκριτικές λήψεις φωτογραφιών («τότε και τώρα»), βρίσκοντας την ακριβή οπτική γωνία των παλαιότερων εικόνων.
Ομάδα 4: Οι Καλλιτέχνες του Τοπίου: Εργασία στην Τάξη (Πριν): Ερευνούν τρόπους καλλιτεχνικής αποτύπωσης και προετοιμάζουν τα υλικά τους (μπλοκ για σκίτσα, φωτογραφικές μηχανές με καλλιτεχνική πρόθεση). Αποστολή στο Πεδίο: Αποτυπώνουν την ατμόσφαιρα του τόπου μέσα από ελεύθερα σκίτσα, καλλιτεχνικές φωτογραφίες εστιάζοντας στο φως και τις υφές, και ποιητική γραφή.
Οργανώνεται η επίσκεψη στο πεδίο (επικοινωνία, μετακίνηση, υλικά, κανόνες ασφαλείας).
Οργάνωση και Σύνθεση Υλικού: Κάθε ομάδα παρουσιάζει στην ολομέλεια της τάξης τα ευρήματά της. Το υλικό οργανώνεται και οι ομάδες συνεργάζονται για τη δημιουργία του/των τελικού/ών έργου/ων (μακέτα, βίντεο, θεατρικό δρώμενο, ψηφιακή αφήγηση).
Καταγραφή Προτάσεων (Παρέμβαση μαθητών/τριών): Με βάση τα προβλήματα που εντόπισαν, οι μαθητές/τριες / μέλη όλων των ομάδων συζητούν και συντάσσουν το κείμενο «Η φωνή μας για το νερό της περιοχής μας: Προτάσεις για δράση», το οποίο περιέχει τις τεκμηριωμένες προτάσεις τους. Η σύνταξη των προτάσεων γίνεται μέσα από μια δομημένη διαδικασία ανάλυσης ευρημάτων προβλημάτων.
Καταιγισμός Ιδεών για την Εξεύρεση Λύσεων: Για κάθε πρόβλημα, οι μαθητές/τριες προτείνουν ελεύθερα πιθανές λύσεις. Ιεράρχηση και Επιλογή Προτάσεων: Η τάξη συζητά την εφικτότητα και τη σπουδαιότητα των λύσεων και επιλέγει τις 2-3 πιο σημαντικές προτάσεις.
Παρέμβαση στον Δημόσιο Χώρο: Τοποθετείται (κατόπιν συνεννόησης με τον Δήμο) πινακίδα με QR code που παραπέμπει στο ψηφιακό υλικό των μαθητών/τριών.
Παρουσίαση στους Φορείς: Πραγματοποιείται επίσημη παρουσίαση ή συμβολική παράδοση του κειμένου «Η φωνή μας για το νερό της περιοχής μας: Προτάσεις για δράση» σε εκπροσώπους του Δήμου ή άλλων τοπικών φορέων.
Παρουσίαση των αποτελεσμάτων και των έργων των μαθητών/τριών στη σχολική και την ευρύτερη κοινότητα:
«Γιορτή του Νερού»: Διοργανώνεται έκθεση στο σχολείο όπου παρουσιάζονται τα έργα των μαθητών/τριών (μακέτες, αφίσες, φωτογραφίες) και προβάλλονται οι ψηφιακές δημιουργίες τους.
Ψηφιακή Διάχυση: Τα έργα των μαθητών/τριών αναρτώνται στην ιστοσελίδα του σχολείου.
Η ολομέλεια συζητά για την εμπειρία, τις δυσκολίες και τις νέες γνώσεις που αποκόμισαν, με ερωτήσεις όπως : Πώς άλλαξε ο τρόπος που βλέπετε το ποτάμι/τη θάλασσα μετά από τη δράση.
Συλλογική Αποτύπωση: Δημιουργείται ένας συλλογικός «τοίχος αναστοχασμού» στην τάξη, όπου αναρτώνται οι ατομικές εργασίες, σκέψεις και λέξεις-κλειδιά που αναδείχθηκαν.
Ολοκλήρωση του Πίνακα K-W-L: Ως τελική ενέργεια, η τάξη επιστρέφει στον αρχικό πίνακα K-W-L και συμπληρώνει συλλογικά την τρίτη στήλη: «Τι Μάθαμε; τι υλοποιήσαμε;». Αυτό επιτρέπει στους/στις μαθητές/τριες να δουν οπτικά την πρόοδο που σημείωσαν και να συνδέσουν τα αρχικά τους ερωτήματα με τις γνώσεις που απέκτησαν.
